Troć wędrowna

Troć morska wędrowna - Salmo trutta m. trutta Linnaeus, 1758
 

Rząd: śledziokształtne, Clupeiformes Goodrich, 1909
Rodzina: łososiowate, Salmonidae Bonaparte, 1832
Rodzaj: Salmo Linnaeus, 1758

syn. Salmo trutta Linnaeus, 1758, Salmo goedenii Rathke, 1824, Trutta trutta: Heinrich, 1856

Jedna z trzech rozróżnianych w taksonomii form morfologicznych, a zarazem siedliskowo-troficznych gatunku trutta, obok pstrąga potokowego - Salmo trutta m. fario oraz troci jeziorowej - Salmo trutta m. lacustris. Jednak w wielu krajach wyróżnia się tylko formę morską i słodkowodną.

CECHY TAKSONOMICZNE
 

Kształt

Kształt ciała troci wędrownej jest wrzecionowaty, wydłużony, lekko bocznie spłaszczony i ogólnie przypomina łososia. Troć jest jednak bardziej krępa od łososia - stosunek wysokości do długości ciała jest u niej większy. Różnica ta może być mało widoczna u troci po odbytym tarle (keltów). Największa wysokość ciała waha się w przedziale 17 do ponad 23% długości całkowitej. Trzon ogona u troci jest szerszy niż u łososia. Płetwa ogonowa u osobników młodocianych jest wcięta, a u osobników dorosłych tylna jej krawędź staje się prosta lub (u dużych okazów) nawet lekko wypukła. Głowa troci jest dość duża i mieści się od 4 do 5 razy w długości całkowitej. U samców jest ona wyraźnie większa i bardziej wysmukła (u łososia w znacznie wyższym stopniu) niż u samic, szczególnie w okresie godowym. Widoczne jest to w stosunku średnicy oka do długości przedocznej, który dla samców wynosi od 2,8 do 4,0 a dla samic od 2,0 do 2,6. W okresie tarła u samców na dolnej szczęce pojawia się hak, który nie jest tak wyraźny jak u łososia i nie jest zakrzywiony do tyłu. Paszcza troci, jak u większości ryb drapieżnych jest obszerna i uzębiona. Kość górnoszczękowa (maxillare) sięga za tylną krawędź oka, nieraz dość daleko, zarówno u osobników młodocianych jak i dorosłych. Proporcje ciała, podobnie jak u łososia, mogą ulegać pewnym zmianom osobniczym i populacyjnym w zakresie zmian fenotypowych (zależnych od lokalnych warunków siedliskowych) oraz zmianom rozwojowym i okresowym, zależnym od płci, wieku, wielkości oraz stanu fizjologicznego ryby.


Ubarwienie

Osobniki młodociane w okresie życia rzecznego mają ubarwienie bardzo zmienne, charakterystyczne dla równowiekowych osobników pstrąga potokowego (w końcu jest to forma tego samego gatunku) i odróżnienie tych dwóch populacji współżyjących w tym samym środowisku jest niezwykle trudne lub niemożliwe. Ogólnie, ubarwienie ma tonacje brązowe lub jasnobrązowe. Brzuch jest jaśniejszy, mlecznożółty. Boki ciała żółtobrązowe, przechodzące w brązowe, w kierunku grzbietu ciemniejące. Grzbiet brązowy bądź ciemnobrązowy. Na bokach ciała występują czarne i czerwone plamki. Czarne plamki występują także na głowie i na płetwie grzbietowej. Na płetwie tłuszczowej widoczne są ciemne plamy, a jej końcowe partie mają czerwone zabarwienie. Płetwy piersiowe, brzuszne i odbytowa są jasnożółto-mleczne, nieraz z szarym tłem. U form młodocianych na bokach ciała występuje od 9 do 14 charakterystycznych dużych owalnych szarych plam juwenilnych. Między nimi mogą występować czerwone plamki. W okresie wiosennym (kwiecień-maj) u części młodych troci następuje zmiana ubarwienia na srebrzyste - proces zwany smoltyzacją. Wysrebrzone młode trocie (smolty) mają tendencję do grupowania się w stada i szybko spływają do morza.
W okresie pobytu w morzu, podobnie jak łosoś, troć ma ubarwienie srebrzyste - brzuch jasnosrebrzysty, boki srebrzyste, w kierunku grzbietu przechodzące stopniowo w barwę ciemno-srebrzystą i oliwkowo-srebrzystą. Na bokach ciała występują charakterystyczne czarne plamy - zaokrąglone lub w kształcie litery "x". Okrągłe bądź owalne plamy występują także na głowie. Plamy te mogą występować na całym ciele - nad i pod linią boczną, w przedniej i tylnej części ciała. Ich liczba jest bardzo zmienna. U troci pomorskich obserwowano: na tułowiu od 4 do 205 plam nad linią boczną i od 3 do 108 pod nią; na trzonie ogona od 0 do 43 nad linią boczną i od 0 do 27 pod; na bokach głowy liczba plam wynosiła od 0 do 28. Plamy te występują również na płetwie grzbietowej i tłuszczowej.
W okresie tarła ubarwienie zmienia się na brązowe, ciemnobrązowe, ciemnoszare, zwłaszcza w partiach brzusznych. Mogą występować różowe i czerwone plamy, szczególnie u samców. U troci występuje wyraźny dymorfizm płciowy, objawiający się bardziej kontrastowym ubarwieniem samców w okresie godowym oraz pojawieniem się tzw. "kufy" - zagiętej hakowato ku górze szczęki dolnej. U samic przeważają tonacje mało kontrastowe - srebrzystoszare i szare z ciemnym grzbietem.

Ubarwienie, desenie i wzory na ciele (umaszczenie) stanowią najczęściej maskę ochronną stapiającą wizerunek ryby z jej otoczeniem, ułatwiając zdobywanie pokarmu i ochronę przed drapieżnikami, co ma kolosalne znaczenie dla przeżycia. Inny cel ubarwienia to prezentacja walorów, wielkości i kondycji samców troci w okresie tarła, realizowany przez kontrastową szatę godową. Podobnie jak inne ryby, oprócz stałych wzorów i deseni na ciele, trocie mogą w stosunkowo krótkim czasie dostosowywać intensywność i odcienie barw do otaczających warunków.

Mając to na uwadze łatwo zrozumieć kontrastowość i zmienność ubarwienia u osobników młodocianych, przebywających w potokach o zmiennym podłożu oraz srebrzyste tonacje u troci podczas pobytu w morzu, podobne jak u ryb stanowiących ich pokarm (szproty, śledzie itd.) i świadczące o tym, że tak drapieżcy jak i ich ofiary, większość czasu spędzają w toni wodnej. Zrozumiałe staje się ciemnienie i poszarzanie barw u srebrnych troci po ich wstąpieniu do rzek, jaśniejsze tonacje u ryb przebywających w strefie otwartej, przezroczystej i płytkiej wody, ciemniejsze w wodzie głębokiej czy bardziej kontrastowe u ryb przebywających w przydennych zasłoniętych kryjówkach i pod nawisami brzegowymi. Z kolei wysrebrzanie (smoltyzacja) młodych troci wiąże się z przejściem od kryjówek przydennych do toni wodnej (większość ryb żyjących w toni wodnej ma ubarwienie srebrzyste) i szybkim spływaniem do morza. Takich powiązań jest bardzo wiele i mimo, że większość zmian w ubarwieniu uwarunkowanych jest przez stany fizjologiczne, związane z okresem życiowym i środowiskiem to zawsze obowiązuje zasada maksimum zysków i minimum strat, chyba, że mają one znaczenie neutralne.


Cechy przeliczalne (merystyczne)

U troci, podobnie jak u łososia, charakterystyczny jest układ kości wieczka skrzelowego. Kość pokrywowa, podpokrywowa i międzypokrywowa stykają się w jednym miejscu z kością przedpokrywową. Blaszka lemiesza jest trójkątna z 2-6 zębami, a na trzonie występuje l lub 2 szeregi zębów. U troci pomorskich na blaszce lemiesza występują 2-3 zęby, a na trzonie do 7 zębów w jednym szeregu. Zęby te mogą u starszych osobników wypadać, poczynając od tylnej części lemiesza.
Liczba promieni w błonie podskrzelowej wynosi od 9 do 12.
Liczba łusek w szeregu poprzecznym, liczona u ryb łososiowatych od linii bocznej do płetwy tłuszczowej, wynosi od 14 do 19 (u troci pomorskich 14-18). Łuski troci są cykloidalne, z kształtu podobne do łusek łososia, bezpromieniowe.
Wyrostków pylorycznych (uchyłki żołądka) jest u troci od 40 do 66.


Zasięg występowania

Troć wędrowna żyje w rzekach i wodach morskich wschodniej części północnego Atlantyku. Południową granicę jej występowania stanowi rzeka Duero w Portugalii. W kierunku na północ, zasięg jej występowania rozciąga się na wody Zatoki Biskajskiej, kanału La Manche, Morza Północnego, wokół Wielkiej Brytanii i Irlandii, na wody Bałtyku z Zatoką Botnicką i dalej - na wody Morza Norweskiego wzdłuż wybrzeży całej Skandynawii aż do Morza Białego. Jej północno wschodnią granicę zasięgu stanowi Płw. Kanin, a zachodnią wody wokół Islandii i Wysp Owczych.

Na skutek introdukcji pstrąga potokowego (Salmo trutta m. fario L.) utworzyły się lokalne populacje formy morskiej wędrownej w różnych częściach świata m.in. w Nowej Zelandii, w Patagonii i Chile.

Troć zasiedlała liczne rzeki (w granicach jej zasięgu geograficznego), spełniające niezbędne warunki dla rozrodu i wzrostu form młodocianych - wody czyste, chłodne, z szybkim prądem i odpowiednio dużymi partiami dna o podłożu żwirowym i żwirowo-kamienistym. Jednak od II połowy XIX wieku liczba (tych) rzek (z naturalną populacją troci) zaczęła gwałtownie spadać na skutek postępującego procesu ich zanieczyszczenia oraz rosnącej liczby hydrotechnicznych budowli piętrzących wodę, które odcięły rybom dostęp do miejsc rozrodu. Spowodowało to automatycznie wyginięcie lub gwałtowny spadek liczebności lokalnych populacji troci wędrownej w zależności od stopnia degradacji ich środowiska naturalnego. (związanego z rozrodem i wzrostem form młodocianych) Także bezpośrednia presja człowieka w postaci nadmiernych odłowów rybackich i kłusownictwa miała i nadal ma duży wpływ na ograniczenie liczebność troci w wielu miejscach jej występowania.

Troć wędrowna stanowi konkurencję dla łososia atlantyckiego, zarówno pod względem pokarmowym jak i miejsc rozrodu - oba gatunki mają bardzo podobne, jeśli nie identyczne wymagania. Rozpatrując na podstawie odłowów tarlaków procentowy udział tych gatunków, współwystępujących w wodach rzek, można wyciągnąć wniosek, że im dalej na północ, tym wyższa jest przewaga łososia. Być może troć ma wyższą tolerancję na warunki tlenowe i dopuszczalne dla przeżycia form młodocianych maksymalne temperatury wody w okresie letnim (istnieje ścisła korelacja fizyczna pomiędzy stopniem natlenowania wody a jej temperaturą w tych samych warunkach - im niższa temperatura tym więcej cząsteczek tlenu można w niej rozpuścić), z kolei przegrywa konkurencję pokarmową w wodach o niższych temperaturach w tym okresie, czy też niższych średnich temperaturach rocznych. Możliwe jest też, że ikra i larwy troci są bardziej odporne na choroby (zakażenia bakteryjne i grzybicze) w wyższych temperaturach.

Faktem jest, że w naszej szerokości geograficznej istniały rzeki z wyraźną przewagą troci (większość, w tym rzeki przymorza) lub łososia - np. Drawa i Gwda. Wydaje się, że w warunkach sprzyjających dla rozrodu obu gatunków, łosoś, jako ryba przeciętnie większa i silniejsza oraz przystępująca do tarła nieco później (niższa wymagana temperatura tarła) ma lepsze szanse opanowania i wykorzystania rewirów rozrodczych, uzyskując tym samym przewagę nad trocią, a jednak nie zawsze tak się dzieje. Autor opracowania nie znalazł materiałów naukowych, które tłumaczyłyby te uwarunkowania, stąd powyższe rozważania należy przyjąć za czysto hipotetyczne.

Obecnie stan populacji troci wędrownej w granicach jej zasięgu geograficznego jest bardzo zróżnicowany. Duży wpływ na niego, oprócz czynników środowiskowych, mają lokalne zarybienia, rekompensujące straty powodowane negatywnymi skutkami działalności człowieka. W zlewisku Morza Bałtyckiego troć występuje w rzekach Szwecji (choć na ogół jest tu mniej liczna od łososia), Finlandii, Rosji, Estonii, Łotwy i Polski oraz mniej licznie w pozostałych krajach.

W Polsce troć występowała dość licznie w dorzeczu Odry, docierając do jej górnych dopływów. W miarę postępującej degradacji środowiska naturalnego jej zasięg się zmniejszał. Według danych z 1954 roku wstępowała na rozród do lny i Gowienicy, a w Warcie docierała sporadycznie do Śremu, powyżej Poznania. Jej miejsca rozrodu znajdowały według danych z 1976 roku w dopływach Warty - Wełnie, Kończaku i Smolnicy oraz w dopływach Noteci - Bukówce, Drawie i Gwdzie, przy czym w dwóch ostatnich rzekach udział troci w odłowach był niższy niż łososia - w Drawie stanowił w różnych latach od 7.4% do 13,4%, a w Gwdzie 47,5% w porównaniu z łososiem.
Najbardziej liczna była populacja troci wiślanej, która docierała do górnych dopływów tej rzeki - Dunajca, Raby, Sanu, Skawy, Wisłoki i Soły. Troć licznie występowała też w środkowych dopływach Wisły - Brdzie, Wdzie, Wieprzu i Drwęcy.
Budowa zapory we Włocławku w 1968 roku, która zamknęła dostęp do południowych tarlisk oraz katastrofalne zanieczyszczenia Wisły i jej dopływów w latach 70. doprowadziły niemal do całkowitej zagłady troci wiślanej (los ten spotkał niestety łososia i anadromiczną formę certy). Przerzucanie ryb i przebudowa przepławki we Włocławku, wykonana kilka lat temu, niewiele zmieniły ten stan i trudno tu mówić o zachowaniu populacji a raczej o próbie jej restytucji.
Praktycznie, troć zachowała się jedynie w Drwęcy i jej dopływach i to przy dużym nakładzie działań dla jej ratowania w postaci odłowu tarlaków i sztucznych zarybień. Populacje troci najbardziej zbliżone do naturalnych zachowały się w rzekach pomorskich - Redze, Parsęcie, Wieprzy z Grabową, Słupi, Łupawie, Łebie, Redzie oraz mniejszych, krótkich rzekach, uchodzących bezpośrednio do Bałtyku. W rzekach Pomorza troć miała i nadal posiada wyraźną przewagę w liczebności nad łososiem, który powrócił do tych wód w skutek intensywnych zarybień, związanych z jego restytucją.

BIOLOGIA
 

Troć wędrowna, podobnie jak łosoś jest typową rybą dwuśrodowiskową, która rozród, rozwój i wzrost form młodocianych odbywa w rzece, a intensywny wzrost do dojrzałości płciowej w morzu, do którego ponownie wraca po odbytym tarle. Zaliczana jest do gatunków anadromicznych, a więc tych, które w celu rozrodu wędrują w górę rzek i strumieni, nieraz na znaczne odległości, aż do ich odcinków źródliskowych, gdzie znajdują najwłaściwsze warunki do złożenia ikry oraz dla rozwoju zarodków i narybku.


Rozród

Troć przystępuje do tarła wcześniej od łososia. Rozród rozpoczyna się gdy temperatura wody spadnie nieco poniżej 10 stopni C (górny próg - dolny to temperatury poniżej 6 stopni C), co w strefach północnych jej zasięgu przypada już we wrześniu. W naszej szerokości geograficznej tarło odbywa się najczęściej od października do grudnia, w zależności od warunków termicznych panujących w danym roku.
Wybór miejsc oraz przebieg rozrodu jest taki sam jak u łososia (zob. rozród łososia). Podobnie, wielkość gniazd tarłowych w osi podłużnej u obu gatunków zbliżona jest do długości samic uczestniczących w tarle, stąd najczęściej wyraźnie mniejsza. Niższa przeciętnie wielkość samic troci przystępujących do tarła sprawia, że mogą one wykorzystywać wyższe odcinki rzek i mniejsze cieki dla celów rozrodu niż łosoś. Problem zaczyna się kiedy gatunki te konkurują ze sobą bezpośrednio. W warunkach temperaturowych optymalnych dla łososia (4-6 stopni C) uzyska on przewagę nad trocią, która wcześniej, przy wyższej temperaturze złożyła w tych samych miejscach ikrę - gniazda troci zostaną rozgrzebane a zarodki wypłukane z tarliska. Przyjmijmy, że później warunki dla rozwoju zarodków i wylęgu zmieniają się w kierunku sprzyjającym troci, z kolei stają się wyraźnie niekorzystne dla łososia, czyniąc jego tarło nieefektywnym. W warunkach naturalnych ustalona zostanie równowaga z przewagą liczebną jednego z dwóch gatunków. Sztuczne, intensywne zarybienia (niejako na siłę) zakłócą w tym przypadku możliwą równowagę, doprowadzając do zmniejszenia naturalnej populacji troci nie dając oczekiwanych efektów restytucyjnych łososia. Taki sztuczny stan, w którym współistnieją w danym zlewisku oba gatunki w znacznych ilościach wyłącznie na skutek zarybień, zamiast równowagi biologicznej może doprowadzić do jej destabilizacji i utraty bezcennych, zachowanych lokalnie populacji troci wędrownej.

W tarle troci wędrownej mogą brać udział młode samce, które nie były jeszcze w morzu oraz dojrzałe samce lokalnej formy pstrąga potokowego. Samica składa od 2.000 do 20.000 jaj o średnicy od 4,5 do 6,5 mm (najczęściej 5,0-5,8 mm). Płodność samicy związana jest z jej wielkością - średnio na l kg masy ciała samicy przypada 1.500 jaj.


Rozwój

Okres rozwoju zarodkowego troci wynosi w optymalnych warunkach (4-10 stopni C) około 460 stopniodni. Wylęg następuje w lutym lub marcu, zależnie od panujących warunków termicznych. Na całkowite wchłonięcie woreczka żółtkowego larwy troci potrzebują jeszcze około 450 stopniodni. Przechodzą wówczas do toni wodnej jako wylęg pływający i rozpoczynają pobieranie pokarmu. Temperatura wody oraz dostępność i obfitość pokarmu w ciągu roku mają decydujący wpływ na dalszy rozwój form młodocianych i czas spędzony w rzece do osiągnięcia stadium smoltyzacji. Okres ten może wynosić od roku do 7 lat, przy czym im dalej na północ tym jest dłuższy (im niższe średnie temperatury wody tym krótszy okres intensywnej wegetacji, którego optymalny zakres wynosi 10-15 stopni C).
W Norwegii spływające smolty mają od 2 do 6 lat, z czego 75% to osobniki 3- i 4-letnie. W rzekach polskich trocie przebywają od roku do 3 lat. Ryby spływające po pierwszym roku życia (1+) tzw. presmolty stanowią do 30% młodzieży i mają do 15 cm długości oraz masę ciała 35-40 g. Większość troci (70-92%) spływa po 2 latach (2+) w stadium smolt przy długości 20-22 cm i masie 88-118 g. Liczba ryb spływająca po 3 roku jest już bardzo niewielka i mają one zwykle ponad 30 cm długości. Proces wysrebrzania presmoltów i smoltów troci, towarzyszący ich spływaniu do morza, zachodzi na przełomie kwietnia i maja na skutek zmian fizjologicznych barwnika skóry - melaniny, pod wpływem hormonów stymulowanych długością dnia, operowaniem słońca i wzrostem temperatury wody.


Wędrówki

Smolty w krótkim czasie spływają do morza, pokonując w ciągu doby nawet ponad 90 km. Po krótkim okresie przystosowawczym do nowych warunków środowiska młode trocie rozpoczynają nieraz bardzo dalekie wędrówki w morzu w poszukiwaniu pokarmu, przy czym tendencja ta maleje z wiekiem ryb. Szczególnie dalekie wędrówki charakteryzują trocie polskie. Trocie wiślane poławiane są w całym Bałtyku aż po północną część Zatoki Botnickiej i Skagerraku, najliczniej jednak występują w okolicach Zatoki Gdańskiej. Podobnie trocie pomorskie poławiane są często daleko na północ u wybrzeży Szwecji. W odróżnieniu od nich, trocie z innych krajów bałtyckich nie wykazują tendencji do tak dalekich wędrówek pokarmowych. Na przykład stada troci w Zatoce Fińskiej czy Botnickiej żerują najczęściej w promieniu do kilkudziesięciu kilometrów od ujścia rodzimych rzek. Być może powodowane jest to obfitością pokarmu dostępnego w tych wodach w ciągu całego roku.

Okres pobytu w morzu do osiągnięcia zdolności reprodukcyjnej wynosi od 1 roku do 4 lat. W warunkach polskich większość ryb wstępuje do rzek dla odbycia tarła po dwóch latach życia w morzu (30-74,5%). Po 2-3 latach żerowania w morzu do polskich rzek wstępuje od 74 do 100% troci. Zdarza się, że niektóre osobniki wchodzą na rozród już po pierwszym roku pobytu w morzu - najczęściej samce w krótkich pomorskich rzekach. Do rozrodu wybierane są rzeki, w których trocie się urodziły lub zostały wpuszczone podczas zarybień. Zjawisko to zwane homingiem ("homing instinct") jest u troci wyraźne ale nie zawsze w pełni realizowane.

U troci wiślanej wyróżnia się dwie populacje - zimową i letnią. (?) Różnią się one terminem wstępowania do Wisły i stanem rozwoju gonad. Trocie populacji letniej rozpoczynają wędrówkę w górę rzeki w czerwcu, a ich liczba nasila się aż od października. Później gwałtownie spada do sporadycznych przypadków. Wstępujące letnie trocie mają powiększone gonady i początki szaty godowej (szczególnie widoczne u samców), tym wyraźniej, im bliżej okresu tarła, które odbywają jesienią tego samego roku.
Populacja zimowa troci rozpoczyna wędrówkę w górę rzeki we wrześniu, z nasileniem w listopadzie, a kończy w styczniu. Wstępująca troć posiada srebrne ubarwienie i nierozwinięte gonady, które dojrzewają powoli, w miarę zbliżania się okresu tarła, które ma miejsce jesienią następnego roku - dla osobników "styczniowych" będzie to jesień najbliższa. Autor nie znalazł opracowań potwierdzających istnienie tych dwóch populacji obecnie, w zmienionych na skutek zapory włocławskiej warunkach środowiskowych a także w skutek prowadzonej przez ostatnie lata polityki sztucznych zarybień dorzecza Wisły.

Czy można mówić o populacji letniej i zimowej troci w rzekach Pomorza?
Na podstawie obserwacji wędkarskich można stwierdzić, że we wrześniu duża część wstępujących ryb ma wyraźne początki szaty godowej i silnie rozwinięte gonady - zdarzają się samce "cieknące" mleczem już we wrześniu. Z kolei "srebrne" trocie pojawiają się w różnych porach roku z nasileniami w pewnych okresach: zimowym (luty, marzec), wiosennym (kwiecień, maj), letnim (czerwiec, lipiec, sierpień) oraz jesiennym (wrzesień, zapewne też i później). U "srebrnych" troci stan dojrzałości gonad jest bardzo zróżnicowany, z zupełnie nie rozwiniętymi włącznie. "Srebrniaki" poławiane są sporadycznie już w styczniu, a po stanie woreczków żółciowych można sądzić, że niektóre z nich weszły do rzeki jeszcze w poprzednim roku. Obserwacje te mogą dowodzić, że niektóre osobniki zachowują się jak trocie zimowe, ale ze względu na ich liczebność trudno tu mówić w kategoriach populacji.

Trocie mogą odbywać tarło kilkakrotnie. Zjawisko to jest częściej obserwowane u troci niż u łososia. Według badań z 1969 roku w rzekach pomorskich od 8,5 do 10,7% troci powtarzało rozród. Wydaje się jednak, że liczby te nie oddają możliwości do powtórnego rozrodu w naturalnych warunkach wobec intensywnych i coraz skuteczniejszych odłowów rybackich, braku należytej ich kontroli oraz ogromnego i trudnego do oszacowania wzrostu kłusownictwa w polskich warunkach. Połowy wędkarskie w najlepszych trociowych rzekach Polski, sięgające najwyżej kilkuset sztuk rocznie, mają w tym względzie znaczenie marginalne.


Pokarm

Wszystkie formy morfologiczne Salmo trutta, a więc troć wędrowna i jeziorowa oraz pstrąg potokowy odżywiają się pokarmem pochodzenia zwierzęcego, najczęściej żywym, co decyduje o zaliczeniu gatunku do ryb drapieżnych.
Skład pokarmu zależy z jednej strony od tego co oferują warunki środowiskowe, z drugiej związany jest ze zdolnością do chwytania i połykania ofiar, których wielkość rośnie wraz ze wzrostem ryby. Narybek troci odżywia się niewielką fauną denną - larwami meszek, ochotek i drobnych jętek. Wraz ze wzrostem, młode trocie, nie gardząc dotychczasowym pokarmem, zaczynają chwytać coraz większe ofiary (one także rosną) - chruściki, skorupiaki (kiełże, ośliczki), widelnice, mięczaki (ślimaki, małże), pijawki, faunę powietrzną oraz wypłukiwane przez wodę dżdżownice i inne zwierzęta żyjące w ziemi. Wczesną wiosną pojawia się też narybek innych gatunków ryb. Młode trocie zaczynają na niego polować po przekroczeniu 15 cm długości. Skład pokarmu zależy jednak przede wszystkim od jego dostępności, a ta zmienia się wraz z porami roku i cyklami życiowymi ofiar.
Po spłynięciu do morza trocie odżywiają się planktonowymi skorupiakami i fauną powietrzną, przechodząc w miarę wzrostu na dietę rybną, którą stanowią najpierw cierniki i tobiasze, a później szproty, śledzie, dobijaki, a nawet młode dorsze. Ale i w tych warunkach o pokarmie troci decyduje nie wielkość ofiar a ich dostępność. W odróżnieniu od łososi, trocie nie przerywają pobierania pokarmu (w morzu ?), rozpoczynając wędrówkę tarłową.

Ze względu na pochodzenie, faunę stanowiącą pokarm Salmo trutta (także omawianych na naszej stronie internetowej - łososia i lipienia) można podzielić na wodną (autochtoniczną) oraz lądową (allochtoniczną), która dostała się do rzeki przypadkowo - gł. owady, dżdżownice, płazy. Pierwsza grupa, mimo, że jej dostępność zmienia się w ciągu roku, stanowi wartość stałą ekosystemu, zależną od jego warunków biotycznych. Właśnie na niej opiera się baza pokarmowa troci. Druga grupa stanowi raczej cenne uzupełnienie diety podstawowej.

Ze względu na dostępność możemy mówić o pokarmie stałym (skorupiaki, mięczaki, pijawki, ryby) oraz pokarmie, którego dostępność ma charakter okresowy (larwy owadów wodnych, okres ich przeobrażania w formy dorosłe, składanie jaj, "spędy", ikra czy narybek). W tym przypadku obie grupy pokarmu mają duży wpływ na szybkość wzrostu ryb.

Ze względu na sposób i miejsce jego zdobywania, pokarm troci można podzielić na:
  • pokarm denny (bentos), który stanowią larwy owadów, skorupiaki, mięczaki, pijawki i inne bezkręgowce;
  • pokarm unoszony w toni wodnej, na który składają się zatopione martwe owady wodne i lądowe, porwane z dna bezkręgowce (dryft) oraz larwy owadów, wypływające i unoszące się pod powierzchnią wody podczas przeobrażenia w postać dorosłą;
  • pokarm powierzchniowy zarówno allochtoniczny (głównie naniesione wiatrem owady) jak i autochtoniczny, który stanowią uskrzydlone formy owadów tuż po przeobrażeniu z larw lub podczas składania jaj;
  • ryby, raki, żaby i inne aktywnie poruszające się organizmy, zdolne do ucieczki.


Wzrost

Wzrost troci można podzielić na dwa etapy. Pierwszy odbywa się w rzece i jest dość powolny, drugi ma miejsce w morzu i cechuje go wysokie tempo przyrostu długości i masy ciała. W obu przypadkach o tempie wzrostu decydują zasoby pokarmowe środowiska oraz długość okresu wegetacyjnego, zależna od położenia geograficznego - im dalej na północ tym niższe średnie temperatury roczne wody i krótszy okres intensywnej wegetacji. Trocie wykazują też indywidualne różnice w tempie wzrostu w tych samych warunkach, co powoduje ich zróżnicowanie zarówno w tempie osiągania stadium smolt jak i zdolności do rozrodu.
Trocie w rzekach północnych wielkość 15-17 cm osiągają w 3 i 4 roku życia, podczas gdy w rzekach południowego Bałtyku wielkości te osiągają już w drugim roku. Podobnie jest w morzu. Trocie północnej Norwegii i z rzek uchodzących do Morza Białego w drugim roku życia w morzu osiągają od 37 do 47 cm, podczas gdy trocie bałtyckie z rejonu Zatoki Fińskiej oraz z rzek Łotwy i Polski mają długość od 50 do 70 cm. W trzecim roku wielkości te wynoszą odpowiednio od 42 do 57 cm i od 59 do 80,7 cm. Najszybciej rosnącą populacją troci wędrownej jest troć wiślana, którą oprócz tego cechuje wspaniała kondycja, wyrażająca się m.in. najwyższym stosunkiem wysokości ciała do jego długości lub inaczej - najwyższą średnią wagą ciała przy określonej długości. Nierzadko poławiane były osobniki przekraczające 100 cm długości. Największą udokumentowaną trocią wiślaną był samiec po tarle (kelt) złowiony w ujściu Wisły o długości 111 cm i masie 14,1 kg (listopad 1968), a najcięższą, samica o długości 107,5 cm i masie 19,2 kg (grudzień 1962).

W Parsęcie najczęściej poławiane są ryby o masie 2,5-5 kg - srebrniaki i 1,5-3,5 kg - kelty. Największe złowione prze wędkarzy ryby ważyły 12-13 kg, jednak "na wędkach" zdarzały się znacznie większe.