Propozycje ochrony przyrody dorzecza Parsęty

Propozycje ochrony przyrody dorzecza Parsęty

Proponowane rezerwaty w gminie Bobolice

"Dolina Rzeki Łęcznej"

Dopływ Debrzycy, zlewnia jez. Kwiecko koło Zarzewia
Proponowana forma ochrony - rezerwat krajobrazowy, pow. 98 ha.

Jest to górny odcinek doliny Łęcznej (dopływ Radwi), która w tym miejscu osiąga około 1 km szerokości i wcina się stromo na ponad 50 m w otaczający teren. Swoim zasięgiem obejmuje jezioro Szczawno i dobrze zachowane torfowiska, kształtowane pod wpływem wód wysiękowych i źródliskowych.

W zależności od etapu sukcesyjnego i panujących warunków hydrologicznych występują tu licznie różne postacie borealnych lub subborealnych zbiorowisk mszysto-turzycowych ze związku Caricion lasiocarpae, rzadkie w skali kraju kalcyfilne młaki ze związku Caricion davallianae, mezo-oligotroficzne mszary ze związku Rhynchosporion albae i Caricion fuscae oraz szuwary turzycowe, mszyste łąki, zarośla wierzbowe i olszowe.

Obiekt jest wytypowany do szczegółowych badań fitosocjologicznych i ekologicznych. Flora roślin naczyniowych odznacza się licznym udziałem rzadkich gatunków torfowiskowych, jak:
  • gnidosz błotny,
  • nerecznica grzebieniasta,
  • ponikło skąpokwiatowe,
  • sit alpejski,
  • turzyca bagienna,
  • turzyca łuszczkowata i obła,
  • wełnianka szerokolistna.
oraz gatunków prawnie chronionych:
  • storczyka szerokolistnego,
  • kruszczyka błotnego,
  • rosiczki okrągłolistnej,
  • grążela żółtego.
Na szczególną uwagę zasługują gatunki torfowisk, którym grozi wymarcie w skali Pomorza i Polski:
  • turzyca obła i pchla
  • skalnica torfowiskowa
W bystrzach rzeki występuje krasnorost słodkowodny Hildebrandia rivularis.

Dodatkowym walorem jest średniowieczne grodzisko, które chronione jest w sposób naturalny przez wąwozy i torfowiska.

"Buczyna koło Drzewian"

Proponowana forma ochrony: rezerwat krajobrazowy, pow. 69 ha.

Jest to kompleks żyznych lasów bukowych i grądowych, które porastają strome zbocza wysoczyzny morenowej podcinane przez erozję wsteczną licznych cyrków źródliskowych.

Przedmiotem ochrony będą zbiorowiska rzadkiej postaci źródliskowej buczyny ze szczyrem trwałym Fagus-Mercurialis perennis (Mercuriali-Fagetum), rozwijającej się na wilgotnym podłożu, o charakterze pararędziny, powstałej z martwicy wapiennej.

Fitocenozy te odznaczają się dużym bogactwem florystycznym oraz występowaniem rzadkich roślin, takich jak:
  • czerniec gronkowy,
  • rzeżucha niecierpkowa,
  • wawrzynek wilczełyko,
  • wyka leśna,
  • żywiec cebulkowy,
  • porzeczka czarna,
  • paprotka zwyczajna,
  • kalina koralowa,
  • bluszcz pospolity.
Do osobliwości florystycznych w skali regionu należy obecność dwóch storczyków leśnych: gnieźnika leśnego i buławnika czerwonego.

Wiosenny aspekt kwitnienia żyznej buczynie nadaje:
  • groszek wiosenny (Lathyrus vernus),
  • kokorycz pusta (Corydalis cava),
  • fiołek (Rivina Viola riviniana),
  • fiołek przedziwny.
U podnóża zboczy wypływają liczne źródła, które na odcinku kilkunastu metrów przekształcają się w rwące strumienie.
Sącząca się woda, kamieniste podłoże, grząskie młaki źródliskowe, przewrócone drzewa w wyniku erozji wstecznej to królestwo rzadkich mchów i wątrobowców oraz taksonów o podgórsko-górskim charakterze, jak:
  • manna gajowa
  • przetacznik górski

"Źródliska Chocieli" koło Opatówka

Proponowana forma ochrony - rezerwat krajobrazowy, pow. 82 ha - obiekt wskazany do ochrony przez Osadowskiego i Wołejko (1997).

Jest to rozległy kompleks zmeliorowanych torfowisk źródliskowych, "zawieszonych" na zboczach wzniesień kemowych, należących prawdopodobnie do największych tego typu obiektów na Pomorzu.

Deniwelacja od szczytu kopuły torfowiska do lustra wody w rzece osiąga 32 m na odcinku około 2 km. Wytrącane w torfie związki wapnia utworzyły pokłady martwicy wapiennej (trawertynu), których miąższość przekracza 7 m.

Szczególnie interesujące są miejsca, w których nastąpiło odsłonięcie scementowanych bloków trawertynu po wyerodowaniu masy torfowej. Jest to cenny obiekt do dalszych badań nad otworzeniem historii rozwoju i powstawania ekosystemów źródliskowych na Pomorzu.

Zbiorowiskami zastępczymi aktywnych w przeszłości kopuł źródliskowych są fitocenozy zaroślowe i ziołoroślowo-źródliskowe, na obszarze których występują:
  • pełnik europejski,
  • listera jajowata,
  • nasięźrzał pospolity,
  • wielosił błękitny - relikt arktyczno-borealny.
Na szczególną uwagę zasługuje podkolan zielonawy, gatunek zagrożony wyginięciem na Pomorzu Zachodnim.

"Łąki Pełnikowe"

Proponowana forma ochrony - rezerwat florystyczny, pow. 43 ha (nazwa zaproponowana przez Jasnowską i Jasnowskiego 1983a).

Na północny zachód od miasta Bobolic, w obrębie wsi Kolonia Chlebowo, występują najbogatsze stanowiska pełnika europejskiego na Pomorzu Zachodnim.

Jak do tej pory znajdują się one poza obszarami, które zostały wskazane do ochrony prawnej w dolinie Chocieli. Pełnik jest tu dominującym składnikiem łąk ostrożeniowych, ziołoroślowych i trzęślicowych, w zależności od warunków siedliskowych i sposobu użytkowania. Oprócz pełnika rośnie tu 5 gatunków z rodziny storczykowatych:
  • storczyk plamisty,
  • storczyk szerokolistny,
  • kruszczyk szerokolistny,
  • listera jajowata,
  • podkolan biały,
  • bukwica zwyczajna,
  • groszek błotny.
Zarośla i lasy łęgowe są siedliskiem:
  • naparstnicy zwyczajnej,
  • dzwonka szerokolistnego,
  • porzeczki czarnej,
  • kaliny koralowej.
Przylegające do torfowiska piaszczyste odłogi masowo porastają kocanki piaskowe.

"Jezioro Czerwone" koło Sarnowa

Proponowana forma ochrony - rezerwat wodny, pow. 76 ha.

Jest to malownicze jezioro lobeliowe w otoczeniu borów sosnowych, położone na obszarze Pradoliny Pomorskiej.

Rosną tu 2 gatunki charakterystyczne dla jezior lobeliowych:
  • lobelia jeziorna,
  • poryblin jeziorny.
Na piaszczystym dnie w strefie brzegowej występuje charakterystyczny zespół isoetydów (Isoëto-Lobelietum' dortmannae).

Obok powstało przez zarośnięcie jednej odnogi jeziora "pło" mszarne. Obiekt ten, wraz z trzema innymi jeziorkami (Czarne, Łabędzie i Małe) i torfowiskami mszarnymi jest interesującym przykładem stopniowego zarastania zbiorników oligotroficznych, które poprzez zbiorniki dystroficzne z pływającymi na powierzchni wody kożuchami torfowców przekształcają się w torfowiska mszarne.

"Żubrowo"

Proponowana forma ochrony - rezerwat torfowiskowo-leśny, pow. 87 ha.

Rezerwat ma chronić śródleśne torfowiska mszarne i zarastające jeziorka dystroficzne położone na wale morenowym w otoczeniu mezofilnych lasów bukowo-dębowych.

Na torfowiskach występują zbiorowiska dolinkowe z:
  • turzycą bagienną Caricetum limosae,
  • przygiełką białą Rhynchosporetum albae.
Ponadto na mszarach rosną:
  • rosiczka długolistna,
  • rosiczka okrągłolistna,
  • bagnica torfowa,
  • modrzewnica zwyczajna.
Obrzeża torfowisk porasta bór bagienny Vaccinio uliginosi-Pinetum z bagnem zwyczajnym, borówką bagienną i widłakiem jałowcowatym.

"Dolina Drężnianki"

Kompleks torfowisk i źródlisk, biotop wielu chronionych i zagrożonych gatunków, w tym reliktowych mchów.

"Dolina Chotli"

Kompleks buczyn i wąwozów z gatunkami chronionymi i zagrożonymi, w tym gatunki górskie.

"Lasy Pradoliny Pomorskiej"

Dolinki erozyjne Pradoliny Pomorskiej porośnięte buczynami. Do odnalezienia gatunki chronionej flory i fauny.

Zespoły przyrodniczo-krajobrazowe w gm. Bobolice

"Jeziora Bobolickie"

Obszar charakteryzuje się dużym urozmaiceniem terenu (głębokie rynny, wzniesienia czołowo-morenowe i kemowe), znacznym udziałem lasów i największą na terenie gminy jeziornością. Głównym walorem są tu lobeliowe jeziora rynnowe koło Porostu.

"Okolice Drzewian i Jezioro Kwiecko"

Obejmuje górną część zlewni Radwi oraz fragmenty dolin rzeki Łęcznej i Debrzycy. Doliny wcinają się w obszar morenowy na głębokość ponad 60 m, a ich dna wypełnione są różnymi typami torfowisk. Walory przyrodnicze tego obszaru podnosi obecność jezior rynnowych (Kamienne, Płociczno i Wietrzno) i przepływowych (Szczawno i Kwiecko).

"Dolina rzeki Chociel"

Proponowane poszerzenie zespołu przyrodniczo-krajobrazowego

Zapewni to pełną ochronę całego kompleksu torfowisk i zboczy doliny Chocieli, z wieloma cennymi zbiorowiskami torfowiskowymi i łąkowymi, które nie znalazły się w obecnych granicach zespołu. Powiększenie zespołu zapewni także ochronę cennych obiektów kulturowych, zwłaszcza starych młynów, grodziska i osad przygrodowych.

"Pradolina Pomorska"

Obejmuje największą w regionie polodowcową formę wklęsłą, o szerokości dna od 1 do 2,5 km, którą płynie obecnie rzeka Radew i jej dopływ Drężnianka. W jej otoczeniu występują wysokie strefy krawędziowe wysoczyzny morenowej, porozcinane dolinkami erozyjnymi. Zespół swoim zasięgiem obejmie: rozległe torfowiska dolinowe, torfowiska mszarne, jezioro oligotroficzne i jeziorka dystroficzne oraz kwaśne buczyny i lasy bukowo-dębowe na krawędziach pradoliny.

"Dolina Chotli"

Celem ochrony jest wyjątkowo malowniczy fragment krajobrazu doliny rzecznej, obejmujący strome zbocza doliny, źródliska, torfowiska oraz lasy o charakterze naturalnym. Z wartości kulturowych na uwagę zasługuje zespół dworsko-parkowy w Wojęcinie i grodzisko w Wełdkówku.

"Okolice Chmielna"

Zapewni ochronę najwyższym wzniesieniom morenowym lobu Parsęty w okolicy Chmielna. Jest to obszar źródliskowy Perznicy. Wzniesienia poprzecinane są głębokimi wąwozami i jarami, których zbocza porastają grądy i buczyny z pomnikowymi okazami drzew.

Park krajobrazowy w gm. Bobolice

Szczecinecko-Polanowski Park Krajobrazowy

Dla potrzeb "Studium zagospodarowania przestrzennego województwa koszalińskiego" zaproponowano włączyć górną część zlewni Radwi do proponowanego "Szczecinecko-Polanowskiego Parku Krajobrazowego". Zasięg parku opracowano tylko na terenie gminy Bobolice, wspólnie z Biurem Planowania Przestrzennego w Koszalinie. W obrębie parku znalazłaby się cześć doliny Chocieli, obszar górnej zlewni Radwi i wszystkie jeziora oligotroficzne okolic Bobolic i Porostu. Park stanowiłby dodatkowe zabezpieczenie dla istniejących już i proponowanych do ochrony obiektów takich jak: rezerwatów przyrody, zespołów przyrodniczo-krajobrazowych i użytków ekologicznych.

Użytki ekologiczne w gm. Bobolice

Zaproponowano utworzenie na omawianym obszarze ponad 70 użytków ekologicznych, obejmujących interesujące pod względem przyrodniczym i zróżnicowane typologicznie jeziora, torfowiska, jeziorka śródpolne i śródleśne, źródliska, łąki, zadrzewienia śródpolne, wąwozy ze stanowiskami rzadkich i chronionych gatunków roślin i zwierząt oraz interesującymi zbiorowiskami roślinnymi.

Parki dworskie i pałacowe

W bazie danych zidentyfikowano 186 parków znajdujących się w miejscowościach położonych w dorzeczu Parsęty. Ich powierzchnia zawiera się w granicach 0,5-29 ha. Większość parków to parki małe, do 5 ha powierzchni. 40 z nich ma powierzchnię większą, z tego 15 powyżej 10 ha. Cztery największe parki o powierzchni powyżej 15 ha znajdują się w miejscowościach: Strzekęcin, Głodzino, Podwilcze i Ostrowąs. Łączna powierzchnia wszystkich parków wynosi 74 ha.
W 68 z opisanych parków znajdują się zbiorniki wodne. W 104 stan drzewostanu jest określany jako dobry.

95 obiektów zinwentaryzowano jako parki dworskie, 70 - pałacowe, pozostałe 21 inne i nieokreślone. Większość z nich została założona w różnych okresach XIX wieku, 25 parków ma osiemnastowieczną metrykę, chociaż niektóre z nich zostały gruntownie przekształcone w okresach późniejszych. Styl założeń parkowych najcżęściej jest określany jako krajobrazowy lub naturalistyczny, rzadsze są parki w stylu romantycznym lub o innych założeniach.

61 opisywanych parków znajduje się w ewidencji Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, a 167 zostało ujętych w opracowanej na zlecenie Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków "Ewidencji parków i ogrodów województwa koszalińskiego".

Niektóre zasoby przyrody na tle gmin

Szczegółowe rozpoznanie i ocena walorów przyrodniczych obszaru dorzecza Parsęty nastąpi podczas planowanego opracowania waloryzacji przyrodniczej gmin.

W tabelach zamieszczono ilościowy udział cennych przyrodniczo obiektów w zależności od podziału administracyjnego całego dorzecza. Znaczna ilość torfowisk wysokich z pewnym przybliżeniem świadczy o występowaniu licznych terenów bezodpływowych i urozmaiconej rzeźbie terenu, przez co wartość przyrodnicza takich obszarów zwykle należy do wysokich.

Ilościowy udział torfowisk ma swoje odniesienie również do zajmowanych powierzchni. Gminy o największej liczbie zinwentaryzowanych torfowisk to Bobolice, Barwice, Polanów, Szczecinek, Połczyn Zdrój, Biały Bór i Tychowo.
Jeśli chodzi o zajmowane powierzchnie to pojawiają się tu, oprócz już wymienionych, dodatkowo gminy o małej liczbie torfowisk, jednak o znacznych powierzchniach jak Biesiekierz czy Sławoborze.

Warto zaznaczyć, że przy podziale na gminy cennych obiektów przyrodniczych, również gminy o wysokiej liczbie torfowisk odznaczają się wysokim udziałem obiektów chronionych.

Zestawienie udziału liczby zinwentaryzowanych torfowisk i ich powierzchni w poszczególnych gminach

GminaIlość torfowisk [ha]Pow. torfowisk
Bobolice115722,2
Barwice62814,5
Polanów55411,9
Szczecinek431231,6
Połczyn Zdrój39188,0
Tychowo35418,3
Biały Bór35140,5
Białogard26195,6
Grzmiąca20174,2
Świeszyno10123,0
Biesiekierz9530,0
Dygowo9205,3
Sławoborze8381,5
Manowo822,7
Rąbino656,8
Koszalin3371,0
Czaplinek312,3
Gościno297,5
Karlino1297,0
Torfowiska na granicach gmin  
Bobolice-Szczecinek1124,0
Tychowo-Świeszyno1123,0
Manowo-Polanów165,0
Bobolice-Polanów145,0


Rozmieszczenie cennych obiektów przyrodniczych w poszczególnych gminach

GminaRezerwaty istniejące
i projektowane
Pomniki przyrody istniejące
i projektowane
Użytki ekologiczne istniejące
i projektowane
Bobolice44517
Szczecinek342
Połczyn Zdrój22014
Barwice1268
Biały Bór1-3
Biesiekierz11-
Tychowo11342
Kołobrzeg-92
Białogard-828
Grzmiąca-74
Karlino-5-
Polanów-44
Świeszyno-4-
Czaplinek-35
Gościno-38
Manowo-31
Sławoborze-33
Rąbino-2-
Dygowo-12
Siemyśl--2


Podobne zestawienia rozmieszczenia obiektów w poszczególnych gminach można wykonać również dla jezior, pomników przyrody, parków, zidentyfikowanych elementów flory i fauny, a także dla wyodrębnionych grup typologicznych wybranych obiektów.

W znacznym stopniu takie zestawienia mogą pomóc w planowaniu pracy, doborze zespołu specjalistów, a także w określaniu rangi ważności wybranych elementów, różnej w różnych częściach całego obszaru dorzecza Parsęty.

Wg: "Diagnoza środowiska przyrodniczego dorzecza Parsęty"
(Oprac. zespół pod kier. prof. dr hab. Tomasza Heese, na zlecenie ZMiGDP, 2000r.)