Zmiany klimatu i środowisko naturalne

PODSTAWA PRAWNA i CELE
 


*4.10.1.

KONTEKST OGÓLNY
 

W ciągu ostatnich 100 lat średnia roczna temperatura na Ziemi wzrosła o 0,7°C, a średnia temperatura w Europie o 1°C. Przewiduje się, że temperatury wzrosną o kolejne 1,4–5,8°C do 2100 r., przy czym największy wzrost nastąpi w Europie Południowej i Wschodniej. Istnieje wiele dowodów na to, że wzrost temperatur może być wynikiem emisji gazów cieplarnianych i aerozoli wywołanych działalnością człowieka. Sprawą najwyższej wagi jest zwiększona koncentracja tych gazów w atmosferze. Zatrzymują one ciepło wydzielane na powierzchni Ziemi i zapobiegają jego wydostawaniu się poza atmosferę, przyczyniając się do tzw. globalnego ocieplenia. Działalność człowieka, która przyczynia się do zmian klimatu, to przede wszystkim wylesianie oraz spalanie paliw kopalnych (takich jak węgiel, ropa naftowa i gaz ziemny) oraz innych paliw, które prowadzi do emisji dwutlenku węgla (CO2), jednego z najważniejszych gazów cieplarnianych. Inne gazy znacznie przyczyniające się do zmian klimatu to metan, podtlenek azotu i fluorowęglowodory.


1. Konsekwencje zmian klimatu

Globalne ocieplenie przyczynia się do bardziej radykalnych zjawisk pogodowych, takich jak powodzie, susze, silne ulewy, upały, pożary lasów; problemy z dostępnością wody; zanikanie lodowców i zmniejszenie opadów śniegu; przystosowywanie się do zmian, a czasami również zmiana rozłożenia geograficznego, a nawet wyginięcie fauny i flory; rozprzestrzenianie się niektórych chorób roślin i szkodników; podnoszący się poziom wody w morzach; zwiększanie się smogu fotochemicznego, który powoduje problemy zdrowotne. Każdy ekosystem dysponuje pewną zdolnością przystosowania się do napotykanych zaburzeń, a więc powinien być w stanie poradzić sobie ze zmianami klimatu poprzez „przejście” do nowego, względnie stabilnego stanu. Jednak w momencie, gdy dane zaburzenia przekraczają pewien poziom wytrzymałości, ekosystem może stracić swoją elastyczność i przeskoczyć z jednego stabilnego stanu w drugi w ciągu zaledwie kilku lat. Istnieją dowody na to, że ryzyko nieodwracalnych, i być może katastrofalnych w skutkach, zmian może się znacznie zwiększyć w wypadku, gdy globalne ocieplenie osiągnie poziom o 2°C wyższy niż w okresie przedprzemysłowym. W związku z tym UE postanowiła, że celem działań na skalę światową powinno być utrzymanie wzrostu temperatury w granicach wspomnianych 2°C.


2. Koszty działania a koszty braku działania

Przegląd Sterna w sprawie ekonomiki zmian klimatu zlecony przez rząd brytyjski i opublikowany w październiku 2006 r. wskazuje, że zarządzanie globalnym ociepleniem, a więc ograniczenie emisji gazów cieplarnianych, kosztowałoby około 1% światowego PKB rocznie, podczas gdy brak jakichkolwiek działań wiązałby się z kosztem co najmniej 5% PKB rocznie, a nawet 20% PKB w najgorszym przypadku. W ocenie wpływu dołączonej do dokumentu COM(2007) 2 Komisja wykazuje, że podjęcie działań na rzecz ograniczenia zmian klimatu jest w pełni zgodne z zasadami wspierania rozwoju gospodarczego na świecie. Około 0,5% całkowitego światowego PKB będzie potrzebne na inwestycje w gospodarkę niskoemisyjną w latach 2013–2030, co doprowadzi do spadku wzrostu światowego PKB o 0,19% rocznie do 2030 r. (stanowi to niewielki ułamek przewidywanego wzrostu PKB na świecie w wysokości 2,8%). Są to wyniki, które nie biorą pod uwagę towarzyszących pozytywnych skutków dla zdrowia, zwiększonego bezpieczeństwa energetycznego ani ograniczenia szkód poprzez uniknięcie zmian klimatu. Problem zmian klimatu już od kilku lat jest sprawą, którą UE zajmuje się w ramach poszczególnych dziedzin polityki, również niezwiązanych z ochroną środowiska naturalnego.

Dzięki środkom i działaniom na szczeblu europejskim oraz inicjatywom krajowym UE zdołała „oddzielić” emisje gazów cieplarnianych od wzrostu gospodarczego. Do 2004 r. piętnastu państwom UE udało się wspólnie ograniczyć emisje o 0,9%, podczas gdy wzrost ekonomiczny wyniósł 32% (w porównaniu z 1990 r., w większości przypadków). Rozszerzona o dziesięć kolejnych krajów Unia Europejska osiągnęła spadek emisji w wysokości 7,3%.

Modele opracowane w ramach czwartego sprawozdania oceniającego IPPC (2007 r.) wskazują, że jeśli nie zostaną podjęte działania w celu dalszego ograniczania emisji gazów cieplarnianych, średnia temperatura na świecie wzrośnie o około 3,4°C do 2080 r. w porównaniu z poziomem z 1990 r., co wpłynie negatywnie na niemal wszystkie regiony europejskie.


OSIĄGNIĘCIA
 

Protokół z Kioto

Zgodnie z protokołem z Kioto do Ramowej konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu (UNFCCC), sporządzonym w 1997 r., umawiające się strony zobowiązały się do zredukowania emisji sześciu gazów cieplarnianych odpowiedzialnych za zmiany klimatyczne: dwutlenku węgla (CO2), metanu, podtlenku azotu, fluorowęglowodoru, perfluorowęglowodoru i sześciofluorku siarki. Wspólnota Europejska zobowiązała się do uzyskania w latach 2008–2012 całkowitej redukcji emisji CO2 o 8% w porównaniu do poziomów z 1990 r.

Protokół wszedł w życie w lutym 2005 r. po ratyfikacji 55 umawiających się stron, których emisje wynosiły 55% całkowitych emisji CO2 w 1990 r. Porozumienie o dzieleniu ciężaru zobowiązań emisyjnych dzieli wyznaczony cel końcowy, jakim jest ograniczenie emisji o 8%, między poszczególne państwa członkowskie zgodnie z załącznikiem II do decyzji Rady 2002/358/WE. Decyzja Parlamentu Europejskiego i Rady nr 280/2004/WE ustanawia mechanizm monitorowania emisji gazów cieplarnianych we Wspólnocie i zawiera przepisy dotyczące wdrażania protokołu z Kioto.

Podczas światowej konferencji na temat klimatu, która odbyła się w grudniu 2005 r. w Montrealu, Komisja i państwa członkowskie UE naciskały na podjęcie decyzji w sprawie rozpoczęcia na szczeblu międzynarodowym rozmów na temat przyszłego działania na rzecz walki ze zmianami klimatu po 2012 r., po wygaśnięciu protokołu z Kioto. Inicjatywa ta zakończyła się pomyślnie, dając początek strategii na okres po 2012 r.

A. Działania wewnątrzunijne
 


1. Europejski program zapobiegania zmianom klimatycznym (ECCP)

Program ECCP został ustanowiony w czerwcu 2000 r. na podstawie dwóch komunikatów (COM(2000) 88 i COM(2001) 580). Jego zadaniem jest pomoc w określeniu, na szczeblu europejskim, najbardziej przyjaznych dla środowiska i najbardziej ekonomicznych środków, które umożliwią UE realizację celów wynikających z protokołu z Kioto. W ramach pierwszego etapu programu (ECCP I) grupy robocze zbadały możliwości i problemy związane z: mechanizmami opartymi na działaniach rynkowych, takimi jak system handlu uprawnieniami do emisji (ETS), wspólne wdrożenie i mechanizmy czystego rozwoju; z dostawami i zużyciem energii (w tym z wykorzystaniem energii ze źródeł odnawialnych i zwiększeniem wydajności energetycznej budynków); z transportem, przemysłem, rolnictwem i leśnictwem (w tym ich wykorzystaniem jako biotopy obniżające zawartość dwutlenku węgla) oraz z badaniami naukowymi. Drugi etap programu (ECCP II) rozpoczął się w październiku 2005 r. Składa się on z kilku elementów: przeglądu ECCP I (obejmującego transport, dostawy energii, zapotrzebowanie na energię, gazy inne niż CO2 i rolnictwo), lotnictwa, CO2 i samochodów, bezpiecznego dla środowiska wychwytywania i składowania dwutlenku węgla, działań przystosowawczych oraz przeglądu systemu ETS.


2. Pakiet energetyczno-klimatyczny

W 2005 r. Komisja wydała komunikat zatytułowany „Powstrzymywanie zmian klimatycznych na świecie” (COM(2005) 35), który zawiera zalecenia dotyczące polityki UE w dziedzinie zmian klimatu oraz proponowany sposób przygotowania stanowiska UE do przyszłych negocjacji międzynarodowych.

W styczniu 2007 r. Komisja Europejska przedstawiła pakiet energetyczno-klimatyczny. Obejmuje on komunikat pt. „Ograniczenie globalnego ocieplenia do 2°C w perspektywie 2020 r. i dalszej” (COM(2007  2), który przedstawia działania mające na celu ograniczyć zmiany klimatu do rozsądnego poziomu.

W marcu 2007 r. przywódcy UE postanowili do 2020 r. ograniczyć emisje gazów cieplarnianych o 20% w porównaniu z 1990 r. Cel ten mógłby być zwiększony do 30% w wypadku, gdyby inne kraje uprzemysłowione, łącznie z USA, podjęły podobne inicjatywy. Oprócz tego do 2050 r. emisje należałoby zmniejszyć o 50%, co oznacza redukcję o 60–80% w krajach rozwiniętych.

Ponadto na szczycie UE poparto plan Komisji mówiący o tym, że 20% zużywanej energii ma pochodzić z energii odnawialnej (patrz poniżej). Poza tym do kluczowych działań należy powstrzymanie wylesiania lasów tropikalnych w ciągu najbliższych 20 lat, a następnie odwrócenie jego skutków poprzez ponowne zalesianie, szczególnie że wylesianie jest obecnie źródłem około 20% emisji gazów cieplarnianych, co stanowi więcej niż emisje z transportu. Rada Środowiska podkreśla również znaczenie innowacji ekologicznych zarówno dla wypełnienia celów strategii lizbońskiej, jak i celów wyznaczonych w ramach pakietu energetyczno-klimatycznego. W marcu 2007 r. Komisja przyjęła zieloną księgę (COM(2008) 140) w sprawie wykorzystania instrumentów rynkowych do celów związanych z ochroną środowiska i energią (zielone podatki).

W odpowiedzi na to dnia 23 stycznia 2008 r. Komisja Europejska przedstawiła pakiet działań związanych ze „zmianami klimatu i energią odnawialną”, którego celem jest praktyczne osiągnięcie tych celów i podjęcie inicjatyw związanych z przejściem na gospodarkę niskoemisyjną. W swoim komunikacie zatytułowanym „20 i 20 do 2020 r.” (COM(2008) 30) Unia Europejska stawia sobie następujące cele do 2020 r.:

– obniżenie poziomu emisji gazów cieplarnianych o przynajmniej 20% poniżej poziomu z 1990 r., przy czym zobowiązanie to zostanie zwiększone do 30% w ramach nowego, światowego porozumienia w sprawie zmian klimatu w wypadku, gdy inne kraje rozwinięte podejmą podobne inicjatywy;

– ograniczenie zużycia energii o 20% dzięki większej efektywności energetycznej i zapewnienie dwudziestoprocentowego udziału energii odnawialnej we wszystkich źródłach zużywanej energii.

Pakiet ten zawiera wskazówki dotyczące zrewidowanej pomocy państwowej w UE na rzecz ochrony środowiska (2008/C82/01), a także wnioski legislacyjne w sprawie:

– podziału zobowiązań związanych z emisją dwutlenku węgla (COM(2008) 17);

– okresu po 2012 r. w związku z handlem uprawnieniami do emisji w ramach systemu ETS (COM(2008) 16);

– wychwytywania i składowania dwutlenku węgla (COM(2008) 18);

– energii odnawialnych, w tym biopaliw (COM(2008) 19).

Głównym mechanizmem wykorzystywanym do osiągnięcia tego celu pozostaje system handlu uprawnieniami do emisji w UE (ETS) wprowadzony w 2005 r., aby pomóc osiągnąć cele protokołu z Kioto, a więc ograniczyć emisje gazów cieplarnianych o 8% do 2012 r. poprzez wprowadzenie limitów na emisje z przemysłu wysokoemisyjnego, takiego jak wyrób stali i cementu czy produkcja energii.


3. Handel uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych

a) System handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych we Wspólnocie (ETS)

Wspomniany powyżej system został ustanowiony dyrektywą 2003/87/WE. Jego celem jest zmniejszenie emisji gazów cieplarnianych w sposób ekonomiczny, poprzez nadanie im wartości rynkowej. Obejmuje on około 10 000 fabryk stali, rafinerii i elektrowni w całej UE, które przyczyniają się do niemal połowy emisji dwutlenku węgla we Wspólnocie.

System cap and trade (limity i handel) wyznacza ogólny limit bądź maksymalną wartość emisji na dany okres dla danego kraju. Każdy z krajów określa całkowitą ilość uprawnień, które mają być mu przydzielone podczas pierwszych dwóch etapów ETS (w latach 2005–2007 oraz 2008–2012), po czym następuje przydział uprawnień do emisji firmom, które mogą następnie nimi handlować w ramach programu.

Program ETS ma się stać ważnym elementem rozwoju ogólnoświatowej sieci systemów handlu uprawnieniami do emisji. Połączenie innych – krajowych lub regionalnych – systemów handlu uprawnieniami typu cap and trade z systemem ETS może przyczynić się do poszerzenia rynku i obniżenia całkowitych kosztów ograniczenia emisji gazów cieplarnianych. Grzywna w wysokości 40 euro za każdą dodatkową tonę wyemitowanego dwutlenku węgla zostanie nałożona na fabryki, które przekroczą swój indywidualny docelowy limit, i podwyższona do 100 euro w 2008 r.

W grudniu 2006 r. Komisja przedstawiła wniosek legislacyjny w sprawie włączenia lotnictwa do systemu handlu uprawnieniami do emisji (COM(2006) 818). W czerwcu 2008 r. posłowie do PE i władze państw członkowskich reprezentowane przez prezydencję słoweńską doszły do porozumienia w sprawie szczegółów włączenia lotnictwa do europejskiego systemu handlu uprawnieniami do emisji w 2012 r. Porozumienie kompromisowe zawarte wczoraj musi być następnie zatwierdzone przez Radę i przedstawione w drugim czytaniu podczas posiedzenia plenarnego Parlamentu, które odbędzie się w lipcu 2008 r. w Strasburgu.

Zreformowany system handlu uprawnieniami do emisji proponowany przez Komisję w styczniu 2008 r. miałby wejść w życie w 2013 r. i obowiązywać do 2020 r. Jego głównymi elementami byłyby:

– ogólnoeuropejski limit poziomu emisji w wysokości o 21% mniej względem 2005 r. zamiast ustanawiania indywidualnych limitów dla każdego z krajów; w tym celu całkowita liczba uprawnień dostępnych na rynku pod koniec 2012 r. będzie ograniczana o 1,74% rocznie;

– objęcie systemem nowych sektorów (lotnictwa, petrochemii, sektora amoniaku i aluminium) oraz innych gazów (podtlenku azotu i perfluorowęglowodoru); pozostawienie transportu drogowego, żeglugi, gospodarki odpadami, rolnictwa i leśnictwa poza programem;

– zapobieganie dostawania się gazów cieplarnianych pochodzenia przemysłowego do atmosfery poprzez stosowanie technologii wychwytywania i składowania dwutlenku węgla (patrz poniżej) i uznanie składowanych w ten sposób gazów za substancje niewyemitowane w ramach europejskiego systemu handlu uprawnieniami do emisji;

– umożliwienie mniejszym jednostkom emitującym poniżej 10 000 ton dwutlenku węgla rocznie wycofania się z programu ETS, pod warunkiem że zastosowane zostaną przez nie zastępcze środki zapobiegawcze;

– wniosek przewiduje duże urynkowienie obrotu uprawnieniami do emisji już w 2013 r. aż do 60% całkowitej liczby uprawnień oraz pełne urynkowienie po 2013 r. w sektorze energii, podczas gdy w pozostałych sektorach zasada nieodpłatnego przydziału będzie stopniowo eliminowana w okresie 2013–2020 aż do całkowitej z niej rezygnacji w 2020 r.; wyjątkami mogą być niektóre sektory zużywające duże ilości energii, w wypadku których istnieje ryzyko przenoszenia wysokoemisyjnej produkcji do krajów trzecich (carbon leakage) i które wciąż otrzymywać będą wszystkie uprawnienia nieodpłatnie. Jednak sektory te nie zostały jeszcze określone (oczekuje się decyzji na ten temat w 2010 r.). Metoda rozdzielania nieodpłatnych uprawnień zostanie ustalona na późniejszym etapie podczas procedury komitologii. Co więcej, w 2011 r. może zostać wprowadzony pewien rodzaj „systemu wyrównywania poziomu dwutlenku węgla”, jeżeli nie dojdzie do żadnego międzynarodowego porozumienia na rzecz neutralizacji negatywnych efektów importu gazów z krajów o mniej surowych przepisach dotyczących klimatu.

b) Handel przydziałami emisji gazów cieplarnianych z uwzględnieniem mechanizmów projektowych protokołu z Kioto

Tak zwana dyrektywa łącząca (Linking Directive) (2004/101/WE) łączy unijny system handlu uprawnieniami do emisji z pozostałymi elastycznymi mechanizmami przewidzianymi w protokole z Kioto: wspólnego wdrożenia (JI) i mechanizmami czystego rozwoju (CDM). Mechanizmy czystego rozwoju obejmują inwestycje bogatych krajów w projekty „czystego rozwoju” w krajach rozwijających się w zamian za kredyty emisji dwutlenku węgla. Mechanizmy czystego rozwoju mają się opierać o zasadę, że ograniczenie emisji gazów cieplarnianych w krajach rozwijających się będzie za sobą niosło mniejsze koszty niż ma to miejsce w wypadku krajów rozwiniętych. Projekty wspólnego wdrożenia funkcjonują podobnie, pozwalając na to, by kredyty emisji były uzyskiwane w ramach projektów prowadzonych w innych krajach rozwiniętych.

c) Działania inne niż ETS: podział zobowiązań emisyjnych

Transport drogowy, żegluga, gospodarka odpadami, rolnictwo i leśnictwo pozostają poza programem europejskiego handlu uprawnieniami do emisji. Aby osiągnąć średnio dziesięcioprocentowe ograniczenie emisji gazów cieplarnianych z sektorów nieobjętych programem ETS, Komisja wyznaczyła cele do zrealizowania przez poszczególne kraje względem poziomów z 2005 r. w oparciu o wysokość PKB na mieszkańca (COM(2008) 17).

Wykorzystanie kredytów uzyskanych w wyniku finansowania projektów na rzecz zmniejszenia emisji w krajach spoza UE w ramach mechanizmów czystego rozwoju będzie ograniczone do 3% emisji państw członkowskich ze źródeł innych niż ETS w 2005 r.


4. Efektywność energetyczna i energia odnawialna

Aby zwiększyć udział energii odnawialnej w Europie i ograniczyć uzależnienie od ropy naftowej, Komisja Europejska podjęła plan działań w sprawie biomasy (COM(2005) 628), a także wydała komunikat na temat strategii UE w sprawie biopaliw (COM(2006) 34), których celem jest poprawa produkcji i wykorzystania bioenergii w Europie i krajach trzecich.

W marcu 2007 r., po ogłoszeniu pakietu energetyczno-klimatycznego w styczniu 2007 r., przywódcy europejscy zobowiązali się dążyć do ogólnoeuropejskiego wiążącego celu, jakim jest zaspokajanie 20% potrzeb na energię ze źródeł odnawialnych, takich jak biomasa oraz energia wodna, wiatrowa i słoneczna do 2020 r., przy równoczesnym zwiększeniu wydajności energetycznej o 20%. W ramach tego ogólnego celu ustalony został również minimalny cel do osiągnięcia przez każde z państw członkowskich. Biopaliwa mają stanowić co najmniej 10% paliw zużywanych przez transport w każdym z tych państw. Niemniej jednak wiążący charakter tego celu jest zależny od tego, czy „produkcja jest zrównoważona” oraz od „udostępnienia na rynku biopaliw drugiej generacji”. Dnia 23 stycznia 2008 r. Komisja przedstawiła zróżnicowane cele związane z udziałem energii ze źródeł odnawialnych w całkowitej energii zużywanej w 2020 r. przez każde z państw członkowskich UE w oparciu o PKB przypadające na mieszkańca w każdym z tych państw (COM(2008) 19).


Wychwytywanie i składowanie dwutlenku węgla

Technologia wychwytywania i składowania dwutlenku węgla oddziela CO2 od emisji atmosferycznych (pochodzących z procesów przemysłowych), kondensuje go i transportuje do miejsca, w którym może być składowany w zagłębieniach mineralnych i geologicznych, lub oceanach. Według Międzyrządowego Zespołu ONZ ds. Zmian Klimatu program ten, jeżeli się powiedzie, umożliwi wyeliminowanie 80–90% emisji z elektrowni, a także może się przyczynić do ograniczenia kosztów stabilizacji koncentracji CO2 w atmosferze o 30%. Pod koniec 2004 r. Unia Europejska ustanowiła platformę technologiczną na rzecz elektrowni zasilanych paliwami kopalnymi z zerową emisją i zaproponowała ramy prawne w sprawie komercjalizacji i dotacji dla tej nowej technologii.

Dnia 23 stycznia 2008 r. Komisja Europejska wydała komunikat w sprawie projektów demonstracyjnych na temat wychwytywania i składowania dwutlenku węgla, a także wniosek dotyczący dyrektywy w sprawie ram prawnych dla tego programu w ramach większego pakietu działań związanych z energią odnawialną i zmianami klimatu (COM(2008) 18).

B. Polityka międzynarodowa w zakresie zmian klimatu
 

Oprócz zdecydowanego indywidualnego zobowiązania do zmniejszenia emisji gazów cieplarnianych do 2020 r. o co najmniej 20%, Unia Europejska zobowiązuje się zredukować emisje do 30% pod warunkiem, że inne kraje rozwinięte podejmą podobne cele, a bardziej zaawansowane gospodarczo kraje rozwijające się przyłączą się do tych działań w miarę swoich możliwości i zobowiązań.

Unia odegrała znaczącą rolę na Bali w osiągnięciu porozumienia w sprawie planu działań na rzecz nowego, kompleksowego porozumienia w sprawie ograniczenia emisji do 2009 r. i jest przekonana, że kraje rozwinięte mogą i powinny zobowiązać się do ograniczenia poziomu emisji o 30% do 2020 r. Unia Europejska będzie kontynuować rolę przewodnią w negocjacjach, których celem jest dojście do ambitnego porozumienia międzynarodowego. Kolejne etapy tych negocjacji obejmują konferencję COP14 w Poznaniu planowaną na grudzień 2008 r. oraz konferencję COP15, która odbędzie się w 2009 r. w Kopenhadze.

Główne sprawy poruszane podczas negocjacji na temat klimatu to:

– handel uprawnieniami do emisji a podatek od dwutlenku węgla;
– potrzeba przewidywalności cen dwutlenku węgla i ewentualny światowy rynek dwutlenku węgla w przyszłości;
– działania w ramach poszczególnych sektorów: sprzedaż uprawnień w drodze licytacji a przydział nieodpłatny;
– możliwość nakładania podatków od importu dwutlenku węgla na towary zagraniczne produkowane w fabrykach o zwiększonym poziomie emisji w krajach, które nie stosują surowych ograniczeń w zakresie emisji dwutlenku węgla; podobnym rozwiązaniem byłoby porozumienie WTO w sprawie pełnej rezygnacji z taryf celnych w wypadku 43 produktów uznanych przez Bank Światowy za przyjazne dla środowiska;
– finansowanie rozwiązań technologicznych oraz rozwoju czystych i przyjaznych dla środowiska technologii;
– działania przystosowawcze;
– wydajność energetyczna;
– ochrona lasów: na Bali zawarte zostało porozumienie w sprawie rozszerzenia mechanizmów obowiązujących w ramach protokołu z Kioto w celu zachęcania krajów rozwijających się, by zapobiegały wylesianiu swoich terytoriów.

C. Przystosowanie do zmian klimatu i mechanizmy czystego rozwoju
 

Działania na rzecz klimatu oparte na ograniczeniu emisji powinny być uzupełnione o skuteczną politykę związaną z nieuniknionymi skutkami zmian klimatu, z którymi mamy do czynienia już teraz. Konkretne działania przystosowawcze są bardzo różne, poczynając od łagodnych i stosunkowo niedrogich środków zaradczych (ochrona wód, zmiany w płodozmianie i porach siewu, stosowanie upraw odpornych na suszę, planowanie publiczne i podnoszenie świadomości) aż po kosztowne środki związane z obroną i przemieszczaniem (podwyższanie poziomu grobli, przenoszenie portów, zakładów przemysłowych oraz całych miast i wiosek z nisko położonych obszarów przybrzeżnych i zalewowych, budowa nowych elektrowni z powodu nieprawidłowego funkcjonowania hydroelektrowni itp).

W czerwcu 2007 r. Komisja wydała zieloną księgę na temat przystosowania do zmian klimatu (COM(2007) 354). Europejska grupa doradcza ds. przystosowania do zmian klimatu będzie pracować nad działaniami przystosowawczymi Wspólnoty, które mają być przedstawione do końca 2008 r. Wczesne działania na szczeblu europejskim mogą obejmować włączenie inicjatyw przystosowawczych w działania, których celem jest wdrażanie obowiązujących i planowanych przepisów i elementów polityki, a także włączenie ich do obecnych programów finansowania ze środków Wspólnoty oraz opracowywanie nowych działań zaradczych.

Wysiłki na rzecz przystosowania do niemożliwych do przewidzenia skutków zmian klimatu zostały zintensyfikowane podczas negocjacji na Bali w 2007 r., podczas których ustalono, że 2% wpływów z działań podejmowanych w ramach mechanizmów czystego rozwoju zgodnie z protokołem z Kioto będzie odkładane na specjalny fundusz na rzecz przystosowania do zmian klimatu, stworzony, aby pomóc krajom rozwijającym się w radzeniu sobie z zagrożeniami związanymi np. z podnoszącym się poziomem mórz, rosnącym pustynnieniem oraz utratą bioróżnorodności. Według szacunków ONZ, w wypadku powodzenia inicjatyw podejmowanych w ramach mechanizmów czystego rozwoju, środki zgromadzone w tym funduszu powinny wzrastać o sumę 1–5 mld dolarów rocznie w 2030 r.

ROLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO
 

Parlament Europejski nadal odgrywa wiodącą i aktywną rolę w długich dyskusjach prowadzonych pomiędzy Parlamentem, Komisją a Radą na temat polityki UE w zakresie zmian klimatycznych i handlu uprawnieniami do emisji.

Pod koniec kwietnia 2007 r. Parlament powołał liczącą 60 członków Komisję tymczasową do spraw zmian klimatycznych na początkowy okres 12 miesięcy. Mandat tej komisji został teraz odnowiony na dodatkowy okres dziewięciu miesięcy ze skutkiem w dniu 10 maja 2008 r. Jej celem jest koordynowanie opinii Parlamentu w sprawach związanych ze zmianami klimatu i formułowanie wniosków w sprawie przyszłej zintegrowanej polityki UE na temat zmian klimatu. Komisja ma również odgrywać ważną rolę w podnoszeniu świadomości i gwarantowaniu, że ten istotny temat pozostanie ważnym punktem polityki międzynarodowej. Komisja tymczasowa może zalecać konkretne środki i inicjatywy, a także ma się przyczynić do ukształtowania stanowiska UE w sprawie opracowania zintegrowanej polityki związanej ze zmianami klimatu w przyszłości oraz wpłynąć na negocjacje dotyczące międzynarodowych ram działania w sprawie zmian klimatu w okresie po 2012 r.

W sprawozdaniu na temat powstrzymywania zmian klimatycznych na świecie Parlament podkreślił znaczenie ograniczenia emisji wewnątrz UE poprzez czynne zaangażowanie pozostałych najważniejszych uczestników, rozwijanie partnerstwa strategicznego, rozpowszechnianie badań naukowych i wydajności energetycznej oraz zachęcanie obywateli do bezpośredniego udziału w inicjatywach na rzecz klimatu. Przyszłe działania powinny opierać się na „wspólnych, lecz zróżnicowanych zobowiązaniach” popartych naukowo i polegających na tym, by upewnić się, że średni wzrost temperatur na świecie nie przekroczy 2°C. Wszystkie podejmowane działania powinny być warte poniesionych nakładów, a ich długoterminowym celem powinno być rozwinięcie światowego rynku dwutlenku węgla opartego na zasadzie cap and trade.

Parlament wyraził zdecydowane poparcie dla ograniczenia emisji o  30% do 2020 r. bez względu na negocjacje, które odbędą się po wygaśnięciu protokołu z Kioto, a także dla zmniejszenia emisji na świecie o 50% do 2050 r., jak proponowała Komisja w pakiecie energetyczno-klimatycznym w styczniu 2007 r.

W maju 2008 r. Komisja Ochrony Środowiska Naturalnego, Zdrowia Publicznego i Bezpieczeństwa Żywności (ENVI) przyjęła w drugim czytaniu sprawozdanie w sprawie włączenia lotnictwa do programu EU ETS. W czerwcu 2008 r. Parlament i Rada nieoficjalnie doszły do porozumienia w sprawie sprzedaży w drodze licytacji 15% uprawnień do emisji, choć Parlament mówił początkowo o 25%. Ponadto posłowie do PE z komisji ENVI naciskali na to, by liczba zezwoleń na zanieczyszczenia przydzielanych liniom lotniczym stanowiła 90% poziomu gazów cieplarnianych emitowanych średnio w latach 2004–2006, podczas gdy państwa członkowskie proponowały 100%. W ramach kompromisu uzgodniono pułap w wysokości 97%, który ma zostać obniżony do 95% w okresie 2013–2020, chyba że zostanie zawarte porozumienie w sprawie innej liczby podczas negocjacji dotyczących zreformowanego systemu handlu uprawnieniami do emisji UE. Sprawozdania Parlamentu w sprawie reformy systemu EU ETS oraz podziału obciążeń mają być przyjęte w pierwszym czytaniu w komisji ENVI do października 2008 r.

We wrześniu 2006 r. Parlament przyjął opinię w sprawie strategii związanej z biomasą i biopaliwami, prosząc o wprowadzenie obowiązkowego systemu certyfikacji ekologicznych dla zrównoważonej produkcji i wykorzystania biopaliw. Obecnie komisja ENVI analizuje sprawę celów związanych z energią odnawialną w ramach pakietu "20 i 20 do 2020 r." oraz oszczędności z gazów cieplarnianych na rozwój „zrównoważonych biopaliw” w kontekście przeglądu dyrektywy w sprawie energii odnawialnej.

Sprawozdanie Parlamentu w sprawie wychwytywania i składowania dwutlenku węgla ma być przyjęte przez komisję ENVI do września 2008 r. Sprawozdawca proponuje, by wszystkie istniejące elektrownie zasilane paliwami kopalnymi zostały unowocześnione o technologie wychwytywania i składowania dwutlenku węgla do 2025 r. Wzywa również do wydania moratorium w sprawie budowania nowych elektrowni po 2015 r., chyba że będą one w stanie zapobiec przedostawaniu się do atmosfery 90% procent emisji dwutlenku węgla.

Yanne Goossens
lipiec 2008 r.