Dorzecze Parsęty (Natura 2000)

Powierzchnia - 27710.43 ha
Forma ochrony w ramach sieci Natura 2000 - specjalny obszar ochrony siedlisk (Dyrektywa Siedliskowa)
Status - obszar zatwierdzony Decyzją Komisji Europejskiej w 2008 r.
 

Dorzecze rzeki Parsęty zajmuje powierzchnie 27 710,43 ha i leży na wysokości od 0 do 206 m npm.
Pokrycie obszaru wynosi (2008):
  • lasy iglaste - 31%
  • lasy liściaste - 22%
  • lasy mieszane - 20%
  • siedliska łąkowe i zaroślowe - 14%
  • obszary użytkowane rolniczo - 13%

Celem utworzenia obszaru jest zachowanie w stanie niepogorszonym występujących w jego granicach siedlisk przyrodniczych i gatunków zwierząt wymienionych w Załączniku II Dyrektywy Siedliskowej Rady 92/43/EWG. Przedmiotem ochrony jest 25 rodzajów stwierdzonych tu siedlisk przyrodniczych oraz zagrożonych gatunków ssaków, płazów, ryb i owadów. Siedliska pokrywają ponad 50% powierzchni obszaru. Są to: łęgi wierzbowe, topolowe, olszowe i jesionowe, kwaśne buczyny, grąd subatlantycki, pomorski kwaśny las brzozowo-dębowy, torfowiska zasadowe o charakterze młak, turzycowisk i mechowisk, świeże łąki użytkowane ekstensywnie.

Dolina rzeki Parsęty stanowi oś obszaru, a doliny jej dopływów rozgałęzienia. Najważniejsze to: Pysznica, Pokrzywnica z Młynówką, Topiel, Mogilica, Bukowa, Dębnica z Wogrą i Lubatówką, Perznica z Łozicą, Chwalimka, Kłuda, Żegnica. Z obszaru "Dorzecze Parsęty" wyłączona jest dolina Radwi, największego dopływu Parsęty. Stanowi ona wydzielony osobny obszar "Dolina Radwi, Chocieli i Chotli". Obszar ochrony charakteryzuje się dużą koncentracją terenów źródliskowych oraz dużym zróżnicowaniem wielu typów mokradeł, szczególnie torfowisk. To także miejsce dużych skupisk źródeł wapiennych i nawapiennych na Pomorzu.

Na obszarze tym stwierdzono występowanie 13 gatunków z Załącznika II Dyrektywy Siedliskowej.

Według danych obszarów Natura 2000, Parsęta oraz jej dopływy mają najlepsze w Polsce, a może i w Europie, warunki dla tarła łososi, dzięki czemu możliwe jest odtworzenie i utrzymanie naturalnej populacji tego gatunku w Polsce.

Naturalny charakter Parsęty i jej dopływów oraz charakter podłoża stwarza warunki dla tarła oraz rozwoju dla innych ryb łososiowatych: troci wędrownej, pstrąga potokowego i lipienia. W rzece występują także inne zagrożone gatunki ryb tj.  populacja strzebli potokowej, certy i węgorza pochodzenia naturalnego. W dolinach rzecznych i terenach zagłębień dennomorenowych znajdują się roległe połacie różnego typu lasów łęgowych.

Formularz danych obszarów Natura 2000 przedstawia "Dorzecze Parsęty" jako ważny obszar dla zachowania w Polsce naturalnej populacji złoci pochwolistnej (Gagea spathacea) i kokoryczy drobnej (Corydalis pumila) oraz grążela drobnego (Nuphar pumila). W dolinie rzeki Dębnicy znajduje się jedyne na Pomorzu stanowisko śledziennicy naprzeciwlistnej (Chrysosplenium oppositifolium).

Doliny dorzecza Parsęty są ważnym obszarem dla rozrodu wydry. Na obszarze ochrony występują liczne i bardzo dobrze zachowane biotopy dla ptaków drapieżnych: orlika krzykliwego, błotniaka stawowego, kani rudej, bielika, puchacza, czy sowy błotnej oraz dla ptaków związanych z obszarami wodno-błotnymi: bociana białego, bociana czarnego, zimorodka, sieweczki rzecznej, kulika wielkiego czy żurawia. Parsęta jest też miejscem zimowania ptaków wodno-błotnych na Pomorzu.

Poczynając od źródeł dolinę Parsęty podzielić można na kilka części:
  • źródła Parsęty koło Parsęcka;
  • naturalną rynnę rzeki Parsęty z dopływami: Kłudawa, Knyczanka, Gęsia Rzeka i Rudy Rów (od Radomyśla do Krosina);
  • strome jary i wąwozy rzeki Perznicy, Trzebiegoszczy i Łozicy;
  • liczne zakola, starorzecza, torfowiska, lasy łęgowe i zarośla wierzbowe pomiędzy Krosinem a Osówkiem;
  • dolinę Dębnicy;
  • przełomowy odcinek rzeki Parsęty koło Osówka oraz leśny kompleks z jeziorami i torfowiskami koło Byszyna;
  • dolinę Parsęty, od Byszyna do Karlina, z ujściowymi odcinkami rzek - Mogilica, Topiel, Pokrzywnica i Radew;
  • naturalną rynnę rzeki pomiędzy Karlinem a Rościęcinem oraz dopływ Pyszkę;
  • dolinę Parsęty koło Kołobrzegu;