Obszar Natura 2000 - Dolina Drwęcy

Kod obszaru: PLH280001
Powierzchnia: 12 561,50 ha
Forma ochrony w ramach sieci Natura 2000 - specjalny obszar ochrony siedlisk (Dyrektywa Siedliskowa)

OPIS OBSZARU

 

OGÓLNA CHARAKTERYSTYKA OBSZARU
Klasy siedlisk % pokrycia
Inne tereny (miasta, wsie, drogi, śmietniska, kopalnie, tereny przemysłowe) - 1%
Lasy iglaste  - 23%
Lasy liściaste - 9%
Lasy mieszane - 6%
Siedliska łąkowe i zaroślowe (ogólnie) - 33%
Siedliska rolnicze (ogólnie) - 18%
Torfowiska, bagna, roślinność na brzegach wód, młaki - 1%
Wody śródlądowe (stojące i płynące) - 9%
Suma pokrycia siedlisk 100 %


OPIS OBSZARU

Obszar "Dolina Drwęcy" obejmuje znajduję się w województwie warmińsko-mazurskim i kujawsko-pomorskim. Obejmuję rzekę Drwęcę wraz z dopływami. Długość Drwęcy wg danych literaturowych określa się na 207,2 km. Dopływy ujęte w granicach Ostoi Dolina Drwęcy w to: Grabiczek - 19,5km; Dylewka - 14,9km; Poburzanka - 3,5km; Gizela - 9,5km; Iławka - 7,6km; Wólka - 6,6km; Wel - 14,6km. Całkowita powierzchnia zlewni rzeki Drwęcy wynosi 5 693 km2.

Obszar Dolina Drwęcy leży w mezoregionach: Dolina Drwęcy, Garb Lubawski, Pojezierze Brodnickie.

Dolina Drwęcy pełniła funkcję płytkiej doliny marginalnej w subfazie krajeńsko - wąbrzeskiej i stanowiła drogę odpływu glacjofluwialnego z sandrów fazy pomorskiej. Piaski zakonserwowały bryły martwego lodu w rynnach z kujawsko - dobrzyńskiej subfazy zlodowacenia wiślańskiego, wytopione dopiero w holocenie już po pogłębieniu doliny, wskutek czego na jej tarasach pojawiły się jeziora i zagłębienia bezodpływowe. Dominujące formy rzeźby terenu to faliste moreny denne, ciągi moren czołowych, równiny sandrowe oraz rynny polodowcowe. Znaczne urozmaicenie tego terenu stwarzają różnego kształtu obniżenia
dochodzące do 40 m głębokości. Dna tych obniżeń i rynien wypełniają wody jezior i torfowisk, niektóre z nich wykorzystują rzeki. Większość jezior zgrupowana jest w okolicach Iławy i Ostródy. W północnej części mezoregionu Garb Lubawski znajduje się fragment SOOS "Dolina Drwęca" obejmujący górny odcinek rzeki Drwęcy od jej źródeł do jeziora Drwęckiego, rzekę Grabiczek z jej dopływem Dylewką oraz górne odcinki rzek: Gizela wraz z dopływem Bałcynką i Poburzanka. Garb Lubawski położny pomiędzy Doliną Drwęcy (Pojezierze Iławskie) na północnym - zachodzie i Pojezierzem Olsztyńskim na północnym - wschodzie,
a Równiną Urszulewską na południu. Stanowi łuk wzniesień morenowych z trzeciorzędowymi iłami w podłożu, poprzerywany obniżeniami. Urozmaicona rzeźba terenu. Poniżej Pojezierza Iławskiego znajduje się mezoregion Pojezierza Brodnickiego, który jest kontynuacją lewostronnej granicy Doliny Drwęcy. Powyżej Brodnicy rzeka płynie przełomowym odcinkiem w głębokiej na 50 m dolinie i wąskiej na 1-2 km koło Nowego Miasta Lubawskiego. Powyżej odcinka przełomowego dolina rozszerza się. Jest to region rolniczy. Obszar stanowiący mozaikę siedlisk z różnego typu zbiornikami wodnymi (jeziora, starorzecza),
torfowiskami wysokimi i przejściowymi; lasami bukowymi, grądowymi, łęgowymi i borami bagiennymi ekstensywnie użytkowanymi łąkami w dolinie rzeki, niżowymi nadrzecznymi zbiorowiskami okrajkowymi.

WARTOŚĆ PRZYRODNICZA I ZNACZENIE

Bogactwo i różnorodność systemu przyrodniczego obszaru Dolina Drwęcy, jak i otoczenia, decyduje o jego wysokim potencjale ekologicznym. Drwęca wraz z dopływami jest ważnym korytarzem ekologicznym o znaczeniu nie tylko lokalnym, ale i krajowym.
Należy ją traktować jako ekosystem przyrodniczy o znaczeniu ponadregionalnym.
Obszar ważny dla ochrony bogatej ichtiofauny i mozaiki siedlisk związanych z doliną rzeczną. Stwierdzono tu występowanie 22 rodzajów siedlisk z Załącznika I Dyrektywy Rady 92/43/EWG.
Sama Drwęca stanowi jedyny ichtiologiczny rezerwat na terenie województwa warmińsko-mazurskiego. Rzeka Drwęca i jej dorzecze objęte jest krajowym programem restytucji ryb wędrownych, zaś rzeka Wel jest wymieniana jako jeden z głównych cieków dorzecza Drwęcy o walorach kwalifikujących ją jako podstawowe tarlisko anadromicznych ryb wędrownych i siedlisko ryb prądolubnych, będących w sferze zainteresowania Unii Europejskiej.
Obszar stanowi cenny zasób zróżnicowanych siedlisk dla gatunków zwierząt rzadkich i poddanych ochronie związanych ze środowiskiem wodnym - występuje tu 27 gatunków z Załącznika II Dyrektywy Rady 92/43/EWG, w tym 8 gatunków ryb. Spośród podanych 27 gatunków zwierząt 11 to ptaki objęte artykułem 4 of Dyrektywy 79/409/EWG oraz wymienione w Załączniku II Dyrektywy 92/43/EWG - ich liczba jest niepełna i podana w oparciu o obserwacje poczynione podczas innych badań terenowych.
Dodatkowym atutem obszaru jest jego kształt, sprzyjający zachowaniu tras migracji i rozprzestrzeniania się wielu gatunków fauny i flory. Jest to korytarz ekologiczny między Doliną Wisły a Pojezierzem Mazurskim. Ponadto dorzecze rzeki Drwęcy powinno podlegać szczególnej ochronie, gdyż w jej dolnej części w Lubiczu znajduje się powierzchniowe ujęcie wody zaopatrujące miasto Toruń. Powinno to być dodatkowym argumentem za zachowaniem jej walorów przyrodniczych.
Tereny powiększenia obszaru w województwie kujawsko-pomorskim cechuje obecność dobrze zachowanych populacji Ostericum palustre, a także obecność bardzo dobrze wykształconego grądu, bogatego gatunkowo, z typowym drzewostanem.


ZAGROŻENIA

Do najważniejszych zagrożeń należą: zanieczyszczenia wód, zmiany stosunków wodnych, zaniechanie użytkowania rolniczego
terenu, niekontrolowana turystyka i kłusownictwo.


STATUS OCHRONNY

"Jar Grądowy Cielęta" - rezerwat przyrody (pow. 70 ha), utworzony w 2003 r.
"Jezioro Czarne" (Kliniak) - rezerwat florystyczny częściowy, o pow. 9,28 ha, utworzony w 1957 r. W Jeziorze Czarnym rzadki poryblin jeziorny (Isoëtes lacustris) oraz Rezerwat Przyrody Rzeka Drwęca (1 888,27 ha; 1961);

Obszar SOOS Dolina Drwęcy na terenie województwa warmińsko mazurskiego przepływa przez parki krajobrazowe:
  • Park Krajobrazowy Pojezierza Iławskiego (25 045 ha, 1993r). Przez obszar Parku przepływa jednak rzeka Iławka wchodząca w SOOS Dolina Drwęcy. Park leży także w dorzeczu Drwęcy - jedynie jego zachodnia część jest odwadniana przez rzeki Liwę i Osę.
  • Park Krajobrazowy Wzgórz Dylewskich (7 151,2 ha, 1994r)) znajduje się tu źródłowy odcinek rzeki Drwęcy. Ponadto na terenie Parku ochroną objęty jest również dopływ Drwęcy - Dylewka, natomiast pozostałe dopływy - Poburzanka, Gizela i Wel mają chronione swoje źródła, a ochroną rezerwatową objęte są ich ujściowe odcinki już za otuliną Parku.
  • Welski Park Krajobrazowy (20 300 ha; 1995) - SOOS Dolina Drwęcy jest bezpośrednio związana z Welskim Parkiem Krajobrazowym. Obejmuje część doliny rzeki Wel.

Obszar SOOS Dolina Drwęcy na terenie województwa kujawsko-pomorskiego obejmuje parki krajobrazowe w zakresie:

- W granicach Brodnickiego Parku Krajobrazowego znajduje się fragment rezerwatu SOOS Dolina Drwęcy na odcinku pomiędzy Brodnicą a przecinającą dolinę drogą krajową nr 15 prowadzącą na tym odcinku z Jajkowa do Głęboczka. Ten fragment rezerwatu znajduje się jednocześnie w granicach Obszaru Natura 2000 "Bagienna Dolina Drwęcy".

Obszary chronionego krajobrazu na terenie województwa warmińsko - mazurskiego utworzone zostały na mocy Rozporządzenia Wojewody nr 54 z dnia 10 listopada 2005r. i należą do nich:
  • Obszar Chronionego Krajobrazu Kanału Elbląskiego o powierzchni 30 140,8 ha. położony na terenie powiatów: Elbląg, Ostróda i Iława, w gminach: Rychliki, Pasłęk, Małdyty, Zalewo, Miłomłyn, Morąg, Iława, Ostróda i Ostróda miasto. Kanał Elbląski wypływa z jeziora Drwęckiego, które jest częścią ostoi.
  • Obszar Chronionego Krajobrazu Pojezierza Iławskiego o powierzchni 13 031,7 ha, położony na terenie powiatu Iława w gminach: Zalewo, Susz, Iława i Iława miasto. W granicach obszaru znajduje się rzeka Iławka, która wypływa z jeziora Jeziorak w Iławie, po czym przepływa przez jezioro Iławskie i uchodzi do Drwęcy.
  • Obszar Chronionego Krajobrazu Doliny Dolnej Drwęcy o powierzchni 17472,4 ha, położony na terenie powiatów: Iława, Ostróda i Nowe Miasto Lubawskie w gminach: Iława miasto, Iława, Ostróda, Lubawa, miasto Lubawa, Nowe Miasto Lubawskie, miasto Nowe Miasto Lubawskie i Kurzętnik. W granicach obszaru znajduje się dolina rzeki Drwęcy od mostu przez rzekę na szosie Iława - Ostróda do wysokości Nowego Miasta Lubawskiego, jak również jej dopływ - Poburzanka.
  • Obszar Chronionego Krajobrazu Doliny Rzeki Wel o powierzchni 5 254,1 ha położony na terenie powiatów: Nowe Miasto Lubawskie, Iława w gminach: Nowe Miasto Lubawskie, Lubawa i Grodziczno. Przez obszar przepływa dopływ Drwęcy - rzeka Wel.
  • Obszar Chronionego Krajobrazu Doliny Górnej Drwęcy o powierzchni 8 039,5 ha położony na terenie powiatów: Ostróda i Olsztyn w gminach: Ostróda, Olsztynek i Grunwald. W granicach obszaru znajduje się górny odcinek rzeki Drwęcy oraz jej dopływ - Grabiczek.
  • Obszar Chronionego Krajobrazu Wzgórz Dylewskich o powierzchni 14 483,2 ha położony na terenie powiatów: Iława, Ostróda, Lubawa i Nowe Miasto Lubawskie, w gminach: Ostróda, Grunwald, Lubawa, Grodziczno i Dąbrówno. W granicach obszaru znajduje się źródłowy odcinek rzeki Drwęcy.
  • Rozporządzeniem nr 10/2007 Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z dnia 26 października 2007 r. utworzony został Obszar Chronionego Krajobrazu Doliny Drwęcy o powierzchni 56 848 ha położony na terenie powiatów: Brodnica, Golub - Dobrzyń, Wąbrzeźno, Toruń w gminach: Bartniczka, Bobrowo, Brodnica, miasto Brodnica, Brzozie, Ciechocin, Dębowa Łąka, Golub - Dobrzyń, miasto Golub- Dobrzyń, Grążawy, Jabłonowo Pomorskie, Kowalewo Pomorskie, Lubicz, Łysomice, Obrowo, Osiek, Radomin, Wąpielsk, Zbiczno, miasto Toruń. W granicach obszaru chroniony jest odcinek rzeki Drwęcy od Brodnicy do jej ujścia. Obszar znajduje się w obszarze funkcjonalnym: Zielone Płuca Polski.

STRUKTURA WŁASNOŚCI

Częściowo własność Skarbu Państwa, częściowo prywatna.
Powierzchnia leśna obszaru w obrębie województwa warmińsko mazurskiego niemal w całości administrowana jest przez RDLP
Olszyn 4100,42ha - Nadleśnictwa: Iława -1419,59ha, Miłomłyn 408,87ha; Olsztynek 857,23ha, Stare Jabłonki 784,87ha, Jagiełek
629,86ha)