Fauna dorzecza Parsęty

Ryby
 

W dorzeczu Parsęty występują dwa gatunki minogów i 27 gatunków ryb kostnych (Dębowski 1997; Heese 1998).

Do najcenniejszych gatunków Parsęty i jej dopływów należą gatunki typowo rzeczne, a w szczególności zaliczane do ryb łososiowatych jak:

łosoś Salmo salar (L.) - wsiedlony ponownie od 1995,
troć wędrowna Salmo trutta m. trutta (L.),
pstrąg potokowy Salmo trutta m. fario (L.),
lipień Thymallus thymallus (L.)

Zmiany w korycie rzek, różnorodne regulacje i zabudowa hydrotechniczna szybko wpływa na przebudowę zespołu gatunków ryb i ich przynależność do poszczególnych grup ekologicznych. W rzekach silnie skanalizowanych przeważają ryby fitofilne preferujące zwolniony przepływ i składające ikrę na substracie roślinnym. W Parsęcie ciągle jeszcze mamy przewagę ryb litofilnych składających ikrę na podłożu kamienistym. Na tej podstawie można sądzić, że Parsęta nadal zachowuje pierwotny charakter rzeki i cały zespół ichtiofauny zasługuje na szczególna ochronę. Wskaźnik naturalnej zoogeograficzności dla ichtiofauny Parsęty wynosi Z=0,93, a średni w kraju to 0,71 (Heese, 1998).

Do gatunków (poza łososiowatymi) równie cennych należą: certa, węgorz oraz strzebla potokowa.

Certa z Parsęty należy do formy wędrownej i zasługuje na szczególna ochronę. Występuje już w niewielkich ilościach trudnych obecnie do oszacowania. Populacja związana z Parsętą stanowi resztkę niegdyś licznych stad rozradzających się w krótkich rzekach pomorskich, w odróżnieniu od stad cert z Wisły czy Odry, odbywających dalekie wędrówki rozrodcze.

Węgorze występujące w dorzeczu Parsęty można zaliczyć do osobników pochodzącymi z tarła naturalnego, docierających z odległych atlantyckich miejsc rozrodu aż do zlewni Bałtyku. Ta naturalność winna być też poddana szczególnej trosce, gdyż znaczna część węgorzy którymi się zarybia wody śródlądowe w Polsce pochodzi z importu z różnych stron świata.

Strzebla potokowa to niewielka rybka z Polskiej Czerwonej Księgi, dorastająca do około 10cm długości i będąca doskonałym wskaźnikiem jakości wód. W Parsęcie wciąż znajduje dogodne warunki do wzrostu i rozmnażania. Jej populacja nie jest, jak się wydaje zagrożona.

Miejsca cenne jako tarliska dla troci lub ewentualnie łososia wymieniono w tabeli zbiorczej (Diagnoza - Fauna - Ryby - Tarliska) w oparciu o wstępną inwentaryzację wykonaną przez Instytut Rybactwa Śródlądowego (Restytucja Ryb ..., 1998).)

W układzie ekologicznych grup rozrodczych gatunki ryb Parsęty podzielono w następujący sposób:

Grupa litofilna (składająca ikrę na podłożu kamienistym):
  • minog strumieniowy - Lampetra planeri (Bloch)*
  • minog rzeczny - Lampetra fluviatilis (L.)**
  • łosoś - Salmo salar (L.)
  • troć wędrowna - Salmo trutta m. trutta (L.)
  • pstrąg potokowy - Salmo trutta m. fario (L.)
  • pstrąg tęczowy - Oncorhynchus mykiss (Walb.)
  • lipień - Thymallus thymallus (L.)
  • kleń- Leuciscus cephalus (L.)
  • certa - Vimba vimba (L.)
  • strzebla potokowa - Phoxinus phoxinus (L.)*
  • głowacz białopłetwy - Cottus gobio (L.)

Grupa indyferentna (składająca ikrę na podlożu kamienistym jak i na roślinach):
  • jaź - Leuciscus idus (L.)
  • jelec - Leuciscus leuciscus (L.)
  • krąp - Blicca bjoerkna (L.)
  • okoń - Perca fluviatilis L.

Grupa fitofilna (ikra jest składana na roślinach):
  • szczupak - Esox lucius (L.)
  • leszcz - Abramis brama (L.)
  • płoć - Rutilus rutilus (L.)
  • lin - Tinca tinca (L.)
  • słonecznica - Leucaspius delineatus (Heckel)
  • karaś srebrzysty - Carassius auratus gibelio (Bloch)
  • koza - Cobitis taenia (L.)*
  • ciernik - Gasterosteus aculeatus (L.)
  • cierniczek - Pungitius pungitius (L.)
  • sandacz - Stizostedion lucioperca (L.)

Grupa psammofilna (ikra jest składana na dnie piaszczystym):
  • kiełb - Gobio gobio (L.)
  • śliz - Barbatula barbatula (L.)*

Grupa lito-pelagofilna (ikra składana na dnie kamienistym ma możliwość dryfowania blisko dna):
  • miętus - Lota lota (L.)

Grupa specjalna:
  • węgorz - Anguilla anguilla (L.)

* gatunki objęte ochroną gatunkową
** ochrona jedynie w stadium rozwoju larwalnego w rzekach


Płazy
 

Płazy występują w typowych dla siebie siedliskach.

Na obszarze dorzecza notowanych jest 12 gatunków płazów, spotykanych powszechnie w warunkach klimatycznych północnej Polski.

Poza gatunkami żab z rodzaju Rana, które są chronione tylko w okresie rozrodu, wszystkie pozostałe podlegają ścisłej ochronie gatunkowej. Największym zagrożeniem dla płazów jest osuszanie terenu i likwidacja miejsc rozrodu. Zagrożeniem dla wielu gatunków płazów jest także wprowadzanie różnych gatunków ryb, szczególnie drapieżnych, do małych oczek wodnych lub ich przystosowanie do produkcji rybackiej. Płazy mogą w ten sposób bezpowrotnie tracić swoje miejsca rozrodu.


Gady
 

Wszystkie gatunki gadów występujące na terenie Polski są objęte ochroną gatunkową.

Rozpoznanie siedlisk i miejsc bytowania gadów w dorzeczy Parsęty jest bardzo słabe podobnie jak płazów. Można jednak założyć, że w odpowiednich siedliskach zastaniemy:

jaszczurkę zwinkę (Lacerta agilis)
jaszczurkę żyworódkę (Lacerta vivipara),
padalca (Anquis fragilis),
zaskrońca zwyczajnego (Natrix natrix),
żmiję zygzakowatą (Vipera berus).

Występowanie gniewosza plamistego (Coronella austriaca) wymaga potwierdzenia. Uznanie go za gatunek związany z dorzeczem Parsęty jest słabo udokumentowane.

Gady należą do grupy zwierząt poważnie zagrożonych w skali kraju. Przypuszczalnie w dorzeczu Parsęty działają te same niekorzystne warunki jak na innych obszarach. Typowym zagrożeniem dla gadów jest utrata siedlisk i fragmentacja biotopów. Znane są jednak przypadki liczniejszego występowania, w niektórych rejonach dorzecza Parsęty, żmii zygzakowatej (obserwacje leśników). Prawdopodobnie jest to efekt z jednej strony korzystnych warunków do rozrodu, a z drugiej wzrostu świadomości ekologicznej w społecznościach lokalnych i zanik bezmyślnego zabijania żmij, a przy okazji zaskrońców i padalców.


Ptaki
 

Najcenniejsze ostoje:

Mokradła pod Podczelem;
Środkowy odcinek Parsęty (okolice Dobla, Wicewa);
Ujściowy odcinek Leśnicy i Radwi;
Zb. Rosnowski i Hajka;
Jez. Kwiecko.

Przykład waloryzacji awifauny w dorzeczu Parsęty
Oznaczenia:
Europa: I - z globalnej czerwonej księgi, II - europejska czerwona księga, III - zagrożony globalnie, jednak w Europie liczny;
Polska: skala od 1 (od najbardziej zagrożonych) do 5,
Region: Z - zagrożony.

Gatunek Stanowisko Liczba par Stopień zagrożenia gatunku
Europa Polska Region
Perkozek
Tachybaptes ruficollis Mokradła pod Podczelem 10-14   4  
Perkoz dwuczuby
Podiceps cristatus Zb. Hajka
Zb. Rosnowski
Jez. Kwiecko do 15
do 7
2-3   4  
Perkoz rdzawoszyi
Podiceps griseigena Mokradła pod Podczelem 1   3 Z
Perkoz zausznik
Podiceps nigricolis Mokradła pod Podczelem 1   4 Z
Bąk
Botaurus stelIaris Mokradła pod Podczelem 1-3 II 3 Z
Bocian biały
Ciconia ciconia niektóre miejscowości   I 4  
Bocian czarny
Ciconia nigra Stawy rybne pod Żarnowem (Parsęta)
Stawy rybne pod Doblem (Parsęta)
Ok. 1,5 km od Białogardu w dół Parsęty
Pod Cebulinem (Radew) 1
1
1
1 II
II
II
II 3
3
3
3 Z
Z
Z
Z
Łabędź niemy
Cygnus olor Pod Doblem
Pod Białogardem
Pod Karlinem
Pod Kołobrzegiem
Zb. Hajka
Zb. Rosnowski
Mokradła pod Podczelem 1
1
1
1
1-3
1
3-4   3
3
3
3
3
3
3  
Gęgawa
Anser anser Niedalino-Świemino (Radew)
Mokradła pod Podczelem 1
12-13   2(3)
2(3) Z
Z
Krakwa
Anas strepera Mokradła pod Podczelem 1   3 Z
Krzyżówka
Anas platyrhynchos Parsęta (od Żarnowa-Kołobrzegu)
Starorzecza pod Kołobrzegiem
Mokradła pod Podczelem
Dolina Radwi (Cebulino-Mostowo)
Zb. Hajka
Zb. Rosnowski
Jez. Kwiecko <30
8
15
ok.10
5-8
2-6
10   4
4
4
4
4
4
4  
Cyranka
Anas querquedula Mokradła pod Podczelem 2-3   4 Z
Płaskonos
Anas clypeata Mokradła pod Podczelem 3-4   3 Z
Głowienka
Aythya ferina Ujście Radwi 1   4  
Czernica
Aythya fuligula Jez. Kwiecko 50-70
(120)   4  
Gągoł
Bucephala clangula Pod Rogowem (Parsęta)
Pod Doblem (Parsęta)
Pod Wicewem (Parsęta)
Zb. Hajka 1
1
1
3-5   2(3)
2(3)
2(3)
2(3) Z
Z
Z
Z
Szlachar
Mergus serrator Jez. Kwiecko 1 II 2(3) Z
Kania czarna
Milvus migrans Zb. Hajka 1 II 3 Z
Kania rdzawa
Milvus milvus Pod Doblem (Parsęta)
Zieleniewo (Parsęta)
Ujście Leśnicy
Zb. Hajka
1
1
1
1 I
I
I
I 2(3)
2(3)
2(3)
2(3) Z
Z
Z
Z
Bielik
Haliaeetus albicilla Jez. Kwiecko
Pod Doblem 1
1 I
I 1(2)
1(2) Z
Z
Błotniak stawowy
Circus aeruginosus Zieleniewo
Doble-Rogowo (Parsęta)
Ujście Leśnicy
Mokradła pod Podczelem 1
1
4
3-4 II
II
II
II 3
3
3
3 Z
Z
Z
Z
Błotniak łąkowy
Circus pygargus Pod Białogardem
Zieleniewo 1
1 II
II 3
3 Z
Z
Wodnik
Rallus aquaticus Mokradła pod Podczelem do 4   3 Z
Derkacz
Crex crex Pod Doblem
Pod Pustanami
Pod Wicewem
Zieleniewo 1
1
1
3 I
I
I
I 4
4
4
4 Z
Z
Z
Z
Kokoszka wodna
Gallinula chloropus Pod Białogardem
Pod Karlinem
Zb. Rosnowski
Mokradła pod Podczelem 1
1
1



  4
4
4



 
Łyska
Fulica atra Pod Białogardem
Pod Karlinem
Pod Kołobrzegiem (starorzecza) 1
2


  4
4


 
Żuraw
Grus grus Pod Sulikowem
Pod Doblem
Pod Karścinem
Zb. Hajka i Rosnowski
Mokradła pod Podczelem 1
1
1
Do 10
1 II
II
II
II
II 2
2
2
2
2 Z
Z
Z
Z
Z
Sieweczka rzeczna
Charadrius dubius Pod Jazami
Zb. Rosnowski
Jez. Kwiecko 2
1-7


  2(3)
2(3)
2(3) Z
Z
Z
Czajka
Vanellus vanellus Ujście Leśnicy
Mokradła pod Podczelem Kilka par
10 
  3(4)
3(4) 
 
Kszyk
Gallinago gallinago Pod Doblem
Pod Wicewem
Ujście Leśnicy
Mokradła pod Podczelem 1
3
Do 5
Ok. 10 


  3
3
3



 
Kulik wielki
Numenius arquata Ujście Leśnicy 1   2 Z
Samotnik
Tringa ochropus Parsęta (Żarnowo-Kołobrzeg)
Radew (Cebulino-Mostowo) 10
>2 
  2(3)
2(3) Z
Z
Kuliczek
Acitis hypoleucos Parsęta
Zb. Rosnowski
Jez. Kwiecko 9
3-6


  2(3)
2(3)
2(3) Z
Z
Z
Mewa pospolita
Larus canus Mokradła pod Podczelem 1-3   2-3 Z
Zimorodek
Alcedo athis Parsęta (Żarnowo-Kołobrzeg)
Parsęta (Doble-Rogowo)
Radew (Cebulino-Mostowo)
Radew (Niedalino-Świemino) 12(1986r.)
17(1995r.)
3
7 II
II
II
II 3
3
3
3 Z
Z
Z
Z
Brzegówka
Riparia riparia Pod Byszynem
Pod Białogardem
Pod Rosięcinem
Radew (Niedalino-Świemino) 15
162
140
180 III
III
III
III 4
4
4



 
Świergotek łąkowy
Anthus pratensis Lęgowy na odkrytych łąkach i torfowiskach 2,5/10ha   3  
Pliszka żółta
Motacilla flava Lęgowa na podmokłych łąkach i torfowiskach 0,2/10ha   4  
Pliszka górska
Motacilla cinerea Lęgowa w środkowym i dolnym biegu Parsęty
Zb. Rosnowski
Jez.Kamieniczno
Radew (Niedalino-Świemino) 17
1
1
10 


  4(5)
4(5)
4(5)
4(5) 


 
Pliszka siwa
Motacilla alba Parsęta (Żarnowo-Kołobrzeg)
Zb. Rosnowski 9

  4(5)
4(5) 
 
Brzęczka
Locustella luscinioides Mokradła pod Podczelem 3 III 3  
Remiz
Remiz pendulinus Pod Karścinem
Pod Kołobrzegiem 1

  3(4)
3(4) Z
Z
Trzciniak
Acrocephalus arundinaceus Pod Wicewem
Zb. Rosnowski
Zb. Hajka
Mokradła pod Podczelem 1
3
6
5 III
III
III
III 3(4)
3(4)
3(4)
3(4) 


 
Dziwonia
Carpodacus erythrinus Parsęta (Doble-Kołobrzeg)
Zb. Hajka
Radew (Niedalino)
Jez. Kwiecko
Mokradła pod Podczelem 12
1
1
1




  



3(4) 



 
Rokitniczka
Acrocephalus schoenobaenus Ujście Dębnicy
Ujście Leśnicy
Mokradła pod Podczelem 1
5-6
10 

  

3(4) 

 


Uwagi:
Poza tym stwierdzono następujące gatunki ptaków związanych ze środowiskiem wodnobłotnym:

świerszczak (LocusteIla naevia),
strumieniówka (locustella fluviatilis),
łozówka (Acrocephalus palustris),
trzcinniczek (Acrocephalus scirpaceus),
potrzos (Emberiza schoeniclus).

Gatunki i stanowiska lęgowe ptaków zagrożonych w skali europejskiej, nie związane ze środowiskiem wodnym, jednak gniazdujące na badanych odcinkach dorzecza Parsęty:

Trzmielojad (Pernis apivoris) - l para nad jez. Kwiecko, l para pod Doblem (Parsęta), l para pod Niedalinem (Radew), l para pod Cebulinem (Radew);
Orlik krzykliwy (Aqulia pomarina) - 2 pary m. Cebulinem a Mostowem (Radew), l para pod Doblem;

Pozostałe:

dzięcioł czarny (Dryocopos martius),
lerka (Lulula arborea),
świergotek polny (Anthus pratensis),
gąsiorek (Lanius collurio),
muchołówka mała (Ficedula hypoleuca).



Ssaki
 

Opracowanie występowania drobnych ssaków wykonano w oparciu o inwentaryzację przyrodniczą, wykonaną dla potrzeb nadleśnictw.

Na szczególną uwagę zasługują stanowiska ssaków związane z siedliskami wodnymi i podmokłymi. Należy tu wymienić bobra europejskiego (Castor fiber), wydrę (Lutra lutra) i dwa bardzo już rzadkie gatunki: rzęsorka mniejszego (Neomys anomalus) i rzęsorka rzecznego (Neomys jodiens). Stanowisko rzęsorka mniejszego wymaga potwierdzenia, gdyż jest mało prawdopodobne. Wszystkie te gatunki znajdują się w Polskiej Czerwonej Księdze i podlegają ścisłej ochronie gatunkowej.

Stwierdzenia występowania tych gatunków ssaków dotyczą górnej Radwi, największego dopływu Parsęty. Stan populacji jest nieznany. Występowanie tych gatunków, związanych z terenami obfitującymi w drobne cieki wodne i zastoiska, jednoznacznie przemawia za uznaniem tych obszarów (górna i środkowa Radew) jako terenów o dużym stopniu naturalności. Ochrona stanowisk wymienionych gatunków zwierząt wymaga jednak działań zaplanowanych w dłuższej skali czasowej i z zastosowaniem wielkoobszarowych form ochrony przyrody.

Wg: "Diagnoza środowiska przyrodniczego dorzecza Parsęty"
(Oprac. zespół pod kier. prof. dr hab. Tomasza Heese 2000r.)