Ekosystemy torfowiskowe

Torfowiska dorzecza Parsęty, podobnie jak całego obszaru kraju, zostały zinwentaryzowane (IMUZ 1996) z ich podstawowymi cechami dotyczącymi złóż torfu zawartymi w bazie danych. Część z nich stanowiła również obiekt badań geobotanicznych (Jasnowska i Jasnowski 1983, Osadowski i Wołejko 1997).

Na obszarze dorzecza Parsęty stwierdzono 493 torfowiska o łącznej powierzchni 6751 ha, co stanowi 2,15% powierzchni całego dorzecza. Jest to wartość mała w porównaniu ze średnią dla całej Polski (4,2% powierzchni), a szczególnie w porównaniu z zasobnymi w torfowiska innymi obszarami Polski północnej, gdzie występuje ok. 70% wszystkich zadokumentowanych złóż w kraju (IMUZ 1996).

Większość torfowisk dorzecza Parsęty są to obiekty małe, i tak:

159 torfowisk mieści się w przedziale wielkości 1-2 ha;
162 - 2-5 ha;
70 - 5-10 ha;
38 - 10-20 ha;
40 - 20-50 ha;
8 - 50-100 ha;
8 - 100-200 ha;
7 - 200-393 ha

Największymi torfowiskami są:
  • Kosowo, gm. Szczecinek, 393 ha, wysokie, proj. rezerwat
  • Smolno-Pamowo, gm. Koszalin, 330 ha, wysokie, proj. rezerwat
  • Warnie Bagno, gm. Biesiekierz, 330 ha, wysokie, proj. rezerwat
  • Ramlewo, gm. Sławoborze, 309 ha, niskie
  • Ramlewo, gm. Karlino, 297 ha, niskie
  • Kusowskie Bagno, gm. Szczecinek, 275 ha, wysokie
  • Nowy Chwalim, gm. Barwice, 230 ha, wysokie; kopalnia torfu
  • Chwalimskie Bagno, gm. Barwice, 200 ha, wysokie
  • Kurowo-Mostowo, gm. Bobolice, 196 ha, niskie

Charakterystyczną cechą dorzecza Parsęty jest przewaga torfowisk wysokich nad niskimi (Tabela 1), co w skali kraju przedstawia się odmiennie (Tabela 2).


Tabela 1. Udział poszczególnych typów trofowisk w dorzeczu Parsęty
Typ torfowiskaIlośćpowierzchnia [ha]% pow. torfowisk
wysokie2133 20247,4
przejściowe i mieszanotypowe8878711,7
niskie1922 76240,9

Tabela 2. Udział poszczególnych typów trofowisk w skali kraju
Typ torfowiskaIlośćpow. [ha]% pow. torfowisk
wysokie4 21837 8953,1
przejściowe i mieszanotypowe6 12896 7068,0
niskie39 4881 070 11288,8

W charakterystyce torfowisk dorzecza Parsęty występuje podobny układ jak w przypadku jezior, gdzie jeziora bezodpływowe również pod względem ich liczby przeważają nad przepływowymi. Torfowiska wysokie tworzyły się w warunkach braku lub ograniczonego kontaktu z ciekami wodnymi, a obecnie istniejące połączenia zostały utworzone sztucznie w celu ich odwodnienia.

Torfowiska dorzecza Parsęty są zróżnicowane typologicznie. Przeważają torfowiska mszarne (224 obiekty), bardzo liczne są typy mieszane i pośrednie (121). Liczne są torfowiska olesowe (68), turzycowiskowe (31) i mechowiskowe (23); rzadsze są borowobagienne (15), brzezinowe (6), szuwarowe (3) i wrzosowiskowe (1). W 121 obiektach typów mieszanych przeważają elementy turzycowiskowe (66), olesowe (59), mszarne (49) i mechowiskowe (40); rzadsze są borowobagienne (22), szuwarowe (10) i brzezinowe (4).

Rozmieszczenie torfowisk na obszarze dorzecza Parsęty jest nierównomierne. Większość z nich koncentruje się w górnej, wschodniej i południowej części dorzecza. Są to głównie torfowiska mszarne, położone na skraju Pojezierza Bytowskiego, szczególnie bogatego w tego typu ekosystemy oraz Pojezierza Drawskiego, również z licznymi torfowiskami. W dolnej części dorzecza przeważają torfowiska niskie, położone w dolinach rzek. Ich powierzchnia jest jednak niewielka w porównaniu z innymi rzekami Przymorza.

Pod względem prawnych kryteriów użytkowania stan zabezpieczenia torfowisk dorzecza Parsęty można uznać za dostateczny. 185 obiektów objętych jest ochroną rezerwatową jako użytek ekologiczny lub znajduje się na terenach chronionych (park krajobrazowy, obszar chronionego krajobrazu). 166 torfowisk ma określony leśny kierunek użytkowania. Następne 26 torfowisk uznane zostało za wyłączone z eksploatacji ze względu na kryterium hydrologiczne (ochrona zasobów wodnych). Jako potencjalną bazę zasobów torfu uznano 79 torfowisk a do wykorzystania rolniczo-gospodarczego przeznacza się 32 obiekty. Obecnie funkcjonują dwie kopalnie torfu. Jedna z nich, Nowy Chwatim dostarcza bardzo wysokich ładunków substancji humusowych poprzez Żegnicę do górnej Parsęty, zmieniając barwę wody i warunki życia organizmów wodnych.

Według kryteriów Mioduszewskiego (1995) torfowiska w zlewni Parsęty powinny wpłynąć na 30% redukcji fali powodziowej przy 500% prawdopodobieństwie wystąpienia przepływu i na 42% redukcji przy 1% prawdopodobieństwie. Ze względu na ich w większości bezodpływowy charakter i małe powierzchnie poszczególnych obiektów, ta redukcja dokonuje się w sposób pośredni poprzez zmniejszanie spływów wód opadowych i podziemnych do terenów zalewowych dolin rzecznych, a w znacznie mniejszym stopniu poprzez zatrzymywanie już powstałej fali wezbraniowej.

Torfowiska, szczególnie niskie, położone w dolinach rzecznych, w warunkach ich prawidłowego reżimu hydrologicznego pełnią szczególnie ważną rolę w zatrzymywaniu i transformacji ładunków substancji niesionych przez wody rzek. Wskazane już powyżej szczególnie wysokie ładunki azotynów, azotanów, fosforu i ChZT wynoszone wodami Parsęty, nawet w porównaniu z innymi rzekami Przymorza prawdopodobnie wynikają z małego udziału powierzchni torfowisk w dolinach rzek oraz ich niewłaściwego użytkowania. W warunkach zaburzeń stosunków hydrologicznych (odwodnienia, a także długotrwałego zalania powierzchni torfowiska) i nieprawidłowego zagospodarowania torfowiska mogą stać się dodatkowym źródłem zanieczyszczenia wody rzek.

Ważna rola torfowisk polega na zachowaniu siedlisk cennych przyrodniczo, rzadkich lub posiadających reliktowe stanowiska gatunków flory i fauny.

Wg: "Diagnoza środowiska przyrodniczego dorzecza Parsęty"
(Oprac. zespół pod kier. prof. dr hab. Tomasza Heese, 2000r.)