Tereny chronione

Formy obszarowej ochrony przyrody
 


Słaby stan opracowania przyrodniczego obszaru zlewni Parsęty, mimo niewątpliwych wartości przyrody, odbija się na ubóstwie zrealizowanych form jej obszarowej ochrony.

Zatwierdzone rezerwaty przyrody to:
  • Cisy Tychowskie - rezerwat leśny, jedyny położony w centralnej częsci zlewni;
  • Wierzchomińskie Bagno - rezerwat florystyczny; położony w strefie północnego wododziału zlewni, stanowi okno hydrograficzne między zlewniami Parsęty i Czerwonej;
  • Jezioro Parnowo - rezerwat faunistyczny, położony w strefie północnego wododziału zlewni.

Rezerwaty położone w bezodpływowej strefie Pojezierza Bytowskiego, już poza właściwą granicą zlewni Parsęty:
  • Buczyna - rezerwat leśny;
  • Iłowatka - jezioro lobeliowe;
  • Szare - jezioro lobeliowe;
  • Kiełpino - jezioro lobeliowe;
  • Piekiełko - jezioro lobeliowe;
  • Głębokie - jezioro lobeliowe;

Istnieje kilka opracowań dotyczących przyrody niektórych regionów, obejmujących częściowo fragmenty zlewni Parsęty, zawierających propozycje utworzenia rezerwatów przyrody na obszarach uznanych przez ich autorów za przyrodniczo cenne:
  • Dla Przymorza Koszalińskiego - Jasnowska i in. 1996 r.
  • Dla Drawskiego Parku Krąjobrazowego - Jasnowska i in. 1998 r.
  • Dla gminy Bobolice - Osadowski i Sobisz 1998, Osadowski 1999 r.
  • Dla torfowisk dorzecza Parsęty - Jasnowska i Markowski 1998 r.

Nie zawsze z tych propozycji wynikają dalsze konsekwencje zmierzające w kierunku zatwierdzenia rezerwatu przyrody - jak opracowanie jego dokumentacji czy rozpoczęcie właściwej procedury prawnej.

Erdmann (1998) wśród projektowanych rezerwatów przyrody w b. województwie koszalińskim z opracowaną dokumentacją wymienia jedynie następujące cztery z obszaru dorzecza Parsęty:
  • Przełom rzeki Dębnicy;
  • Pełnik europejski w Bobolicach;
  • Jezioro Czarne;
  • Dalęcińska Morena Kemowa.

Autor ten wskazuje również na niewystarczającą ilość dokumentacji naukowych, które mogłyby stać się podstawą do opracowania kompleksowej koncepcji ochrony przyrody na obszarze byłego województwa koszalińskiego, w skład którego wchodziło całe dorzecze Parsęty.

Z innych zatwierdzonych form ochrony obszarowej, obejmujących fragmenty dorzecza Parsęty należy wymienić:
  • Drawski Park Krajobrazowy - w skład którego północnej części wchodzi część zlewni górnej Dębnicy z Wogrą,
  • "Okolice Żydowo - Biały Bór" - Obszar Chronionego Krajobrazu, ze zlewnią górnej Radwi,
  • "Dolina Radwi" - Obszar Chronionego Krajobrazu, obejmujący dolinę środkowego odcinka Radwi ze zbiornikami zaporowymi,
  • "Koszaliński Pas Nadmorski" - Obszar Chronionego Krajobrazu, obejmujący ujście Parsęty do morza w Kołobrzegu,
  • "Dolina rzeki Chocieli" - Zespół Przyrodniczo-Krajobrazowy.

Na omawianym obszarze wykazano 88 zatwierdzonych i 58 projektowanych użytków ekologicznych. Zatwierdzone są to małe fragmenty ekosystemów nieleśnych na obszarach znajdujących się w administracji Lasów Państwowych.

Z zatwierdzonych pomników przyrody należy wymienić 76 pomnikowych drzew lub ich grup (aleje przydrożne, cmentarze, parki) i 21 głazów narzutowych objętych ochroną.

Dodatkowo projektowane jest objęcie ochroną 25 drzew lub ich grup oraz 13 głazów. Spośród pomnikowych drzew przeważają dęby (25), lipy (13) i różnogatunkowe grupy drzew (16). Znaleziono również pomnikowe buki, świerki, bluszcze, graby, jesiony, klony, sosny i topole oraz po 1 kasztanowcu i żywotniku.

Jako pilną sprawę należy potraktować opracowanie koncepcji systemu obszarowej ochrony przyrody dla całego dorzecza Parsęty. Podstawowych, obecnie bardzo niekompletnych materiałów wyjściowych powinny dostarczyć planowane do przeprowadzenia waloryzacje przyrodnicze gmin.

Równocześnie należy wypracować założenia takiego systemu ochrony, które wskazałyby zespołom przygotowującym operaty dla poszczególnych gmin kierunki poszukiwań określających ekologiczno-krajobrazową strukturę i podstawowe funkcje całego dorzecza jako jednostki funkcjonalnej krajobrazu. System taki powinien uwzględniać zatwierdzone już obiekty (z możliwością zmiany granic w razie potrzeby) i wprowadzać różnorodność form ochrony (rezerwaty ścisłe i częściowe, użytki ekologiczne, pomniki przyrody, parki krajobrazowe, zespoły przyrodniczo-krajobrązowe, stanowiska dokumentacyjne) w zależności od potrzeb, rangi danego obiektu, jego miejsca w całym systemie ochrony obszarowej i istniejących zagrożeń. Koncepcja takiego systemu powinna wynikać m.in. z następujących założeń:
  1. Dorzecze Parsęty zawiera system korytarzy ekologicznych łączących obszary nadmorskie z obszarami wysoczyzn pojeziernych. Rolę takich korytarzy powinny pełnić doliny rzek: Parsęty, Radwi, Dębnicy, Mogilicy i Pokrzywnicy.
  2. Należy dążyć do zachowania drożności koryt rzecznych jako szlaków migracji ryb wędrownych i nie ograniczać (poza koniecznymi wyjątkami) naturalnych procesów morfodynamiki dolin rzecznych.
  3. System obszarów chronionych powinien uwzględniać różnorodność typologiczną ekosystemów całego dorzecza i ich strefowość w skali całego obszaru.
  4. System ochrony przyrody powinien uwzględniać nie tylko występowanie osobtiwości florystycznych lub faunistycznych, a także obejmować ochroną typowe dla danego obszaru reprezentatywne zbiorowiska, ekosystemy, formy rzeźby terenu i układy krajobrazowe. W większym stopniu należy zwrócić uwagę na potrzebę tworzenia rezerwatów krajobrazowych i innych form ochrony krajobrazu.
  5. Należy uwzględniać istniejące powiązania między ekosystemami, zapewniając właściwą ochronę istniejących układów sekwencyjnych i katenowych.
  6. Należy w razie potrzeby proponować różne formy ochrony czynnej, zapewniające przeciwdziałanie niekorzystnym tendencjom zmian, rekultywację i renaturyzację układów zdegradowanych.
  7. Konieczne jest zapewnienie ochrony ekosystemów nie tylko ze względu na ich osobliwości strukturalne, a także ze względu na ich funkcje w krajobrazie (np. ich znaczenie w kształtowaniu jakości wód i dynamiki odpływu zlewniowego, ochronę przeciwerozyjną, zwiększanie różnorodności krajobrazu, centra rozrodu i dyspersji fauny i flory, tworzenie bazy pokarmowej, łączniki między rozproszonymi plamami w układzie przestrzennym).
  8. Należy dążyć do jednolitego traktowania całego obszaru dorzecza, bez pozostawiania w nim obszarów nierozpoznanych, o nieznanej strukturze i funkcjach (jak np. obecnie skraj Wysoczyzny Łobeskiej).
  9. System ochrony przyrody powinien uwzględniać miejsce zlewni Parsęty w gradiencie przestrzennym (np. kolejne zlewnie Przymorza o wzrastającym odpływie jednostkowym z powierzchni zlewni), przebiegające granice zasięgów i stanowiska reliktowe oraz powiązania z obszarami sąsiednimi.


Wg: "Diagnoza środowiska przyrodniczego dorzecza Parsęty"
(Oprac. zespół pod kier. prof. dr hab. Tomasza Heese 2000r.)