"Diagnoza środowiska przyrodniczego dorzecza Parsęty" - zagrożenia

Zagrożenia antropopresyjne



Najważniejsze zagrożenia wpływające na obniżanie walorów przyrodniczych:
  • Kanalizacja źródlisk;
  • Regulacje rzek;
  • Odwadnianie terenu;
  • Zwiększona presja na jeziora, szczególnie te najcenniejsze (jeziora lobeliowe): dzierżawa, zakładanie hodowli ryb, obniżanie poziomu wód gruntowych, brak zorganizowanych miejsc do wypoczynku;
  • Wtórne sukcesje na obszarach o zaniechanej gospodarce łąkowej, czy zjawiska eutrofizacji torfowisk;
  • Ciągły brak kompleksowej ochrony dolin rzecznych które stanowią doskonałe korytarze ekologiczne łączące najcenniejsze obszary i duże kompleksy leśne.
   
Należy zwrócić uwagę na zagrożenie doliny Parsęty możliwą realizacją istniejących planów budowy zbiorników zaporowych na tej rzece.

Wysuwane przez przyrodników argumenty przeciwko tej koncepcji zagospodarowania są znane i doczekały się oficjalnego uznania ze strony Ministerstwa Ochrony Środowiska (Sarul 1998).

Należy tu zwrócić uwagę na dotychczas nie przedstawiane aspekty tego problemu. Jedną z funkcji zbiorników byłaby ochrona przeciwpowodziowa. Musiałyby więc być to zbiorniki o zmiennym poziomie wody i linii brzegowej, czyli odmienne od tych już istniejących w środkowym biegu Radwi.

Wyniki badań naszego zespołu (Puchalski i in. 1999) wskazujące na ich walory przyrodnicze, sprawność funkcjonalną i wpływ na poprawę jakości wody nie mogą być więc ekstrapolowane na prognozę funkcjonowania zbiorników na Parsęcie.

Z drugiej strony, utrzymanie stabilnego, wysokiego poziomu wody w zbiornikach na Parsęcie, o znacznie większej powierzchni zlewni niż dla kaskady Jez. Rosnowskie-Hajka, w przypadku ekstremalnych opadów w zlewni mogłoby doprowadzić do skutków jeszcze bardziej katastrofalnych niż miało to miejsce już dwukrotnie w historii istnienia tych zbiorników (Heese 1999).

Dodatkowo, słabo wykształcone w warunkach wahań poziomu wody strefy ekotonowe i znaczna zawartość substancji humusowych w wodzie Parsęty spowodowałyby przyspieszoną eutrofizację zbiorników, bardziej intensywną niż w przypadku zbiorników na innych rzekach o zbliżonym potencjale troficznym i jakości ich wód. Sedymentujące w zbiornikach osady denne (Michalska i Szpikowski 1999) byłyby dodatkowym źródłem materii rozpuszczonej, z bardzo ograniczonymi procesami ich kumulacji, odwrotnie niż w zbiornikach na Radwi.

Ubóstwo zbiorowisk organizmów wodnych w rzece i niska aktywność mikrobiologicznych procesów retencjonowania nutrientów byłyby dodatkowymi czynnikami obniżającymi stabilność biotyczną ekosystemów takich zbiorników (z nieprzewidywalnymi pojawami intensywnych zakwitów wody) i przyspieszającymi ich eutrofizację.


Tendencje i prognozy zmian w krajobrazie dorzecza Parsęty


Od czasów średniowiecza zauważalny jest rozwój gospodarczy całego Pomorza Zachodniego, połączony z intensywną kolonizacją tego obszaru, w tym również zlewni dalszego przesuszania torfowisk i ubożenia ich flory (Jasnowska i in. 1995).

Zmiany ekonomiczne po 1990 roku powodują porzucanie użytkowania części gruntów ornych, zmniejszenie intensywności nawożenia pozostałych obszarów rolnych, zaprzestanie użytkowania (wykaszania) części łąk.

Zaczyna się doceniać potrzebę ochrony torfowisk. Niektóre, nie konserwowane urządzenia melioracyjne przestają pełnić swe funkcje odwadniające. Część opuszczonych gruntów ornych zostaje przejęta pod zalesienia, na pozostałych następuje naturalna wtórna sukcesja roślinności.

Następuje poprawa jakości wód w rzekach, związana również z uruchamianiem nowych oczyszczalni ścieków w miejscowościach dorzecza (Janecki i Kamiński 1998).

Można prognozować w niedalekiej przyszłości następujące kierunki zmian w krajobrazie dorzecza Parsęty:
  1. Zmniejszanie znaczenia gospodarki rolnej w krajpbrazie; W niektórych rejonach tendencja ta może ulec zahamowaniu, a nawet odwróceniu, z lokalnym rozwojem gospodarstw prowadzących nawet bardzo intensywną gospodarkę.
  2. Zwiększanie powierzchni lasów, optymalizacja składu drzewostanu ze zwiększanym udziałem gatunków liściastych.
  3. Racjonalizacja systemów irygacyjnych i likwidacja ich części, zaprzestanie odwadniania większości torfowisk, rozwój małej retencji glebowej na obszarach leśnych.
  4. Procesy sukcesji roślinności na gruntach porolnych i nieużytkowanych łąkach.
  5. Wzrost presji turystyczno-rekreacyjnej na jeziora, lasy i rzeki.
  6. Możliwe próby intensyfikacji gospodarki rybackiej w jeziorach, zakładanie gospodarstw stawowych w dolinach rzek.
  7. Wzrost stabilności przepływu rzek, spowodowany zwiększonymi zdolnościami retencyjnymi lasów i torfowisk oraz zmianami funkcjonowania systemów melioracyjnych.
  8. Spowolnienie intensywności procesów morfogenetycznych w dolinach rzecznych, spadek intensywności erozji, jak również powstawania efemerycznych środowisk przyrzecznych, ważnych dla występowania ptaków siewkowatych i kształtowania jakości wody rzek; łęgowienie dolin rzecznych.
  9. Wzrost potrzeb ochrony krajobrazu i przyrody, nie zawsze doceniany przez społeczności lokalne.


Wg: "Diagnoza środowiska przyrodniczego dorzecza Parsęty"
(Oprac. zespół pod kier. prof. dr hab. Tomasza Hesse, 2000r.)