Wydobycie kruszywa

Problemem bagatelizowanym często w odniesieniu do ichtiofauny jest pobór kruszywa z koryt rzecznych.

Praktykowany zazwyczaj jako element prac regulacyjnych w oczywisty sposób burzy naturalny układ w rzece. Powoduje zniszczenie tarlisk, kryjówek oraz żerowisk ryb w okolicy wydobywania (Klausewitz i in. 1973, Wiśniewolski 2000b). Usunięcie z potoku dużych głazów i kamieni prowadzi do drastycznego spadku liczebności pstrąga potokowego, który traci swoje kryjówki (Rudek 1974). Do tego samego prowadzi zniszczenie podczas tych prac podwodnej roślinności a także nadbrzeżnych zadrzewień. Niszczone są w ten sposób nie tylko siedliska ryb i fauny bezkręgowej, lecz również naturalna ochrona brzegów koryta rzecznego przed erozją (Lohmeyer i Krause 1975). Spada liczebność takich drobnych gatunków jak głowacz białopłetwy, śliz i strzebla potokowa, lecz również odbija się to na pogłowiu ryb użytkowych. Nadmierne wydobywaniu żwiru z koryta Dunaju doprowadziło do zniszczenia wielu tarlisk gatunków reofilnych i w następstwie spadek liczebności brzany i świnki (Reichenbach-Klinke 1968).

Niszczenie tarlisk i żerowisk nie następuje tylko w sposób mechaniczny, lecz również poprzez ich zamulenie. Zawiesina podrywana podczas prac w korycie, osiadając na złożonej ikrze powoduje jej bardzo wysoką śmiertelność (Campbell 1954, Shapovalov 1937, Shapovalov i Berrian 1940).

Zwiększająca się i utrzymująca przez dłuższy czas wysoka koncentracja zawiesiny w wodzie (zmętnienie), może mieć wpływ na zdrowotność ryb, a także na ich zwiększoną śmiertelność (Griffin 1938, Herbert i Merkens 1961). Przejściowo występująca zawiesina bywa nieszkodliwa dla ryb nawet w ilościach powyżej paru tysięcy mg dm-3, ale lokalnie ogranicza ich żerowanie oraz zasoby pokarmowe (Liepolt 1961), zaś w okresie tarła powoduje obumieranie złożonej ikry. Długotrwale występująca zawiesina przyczynia się natomiast do obniżenia stanu pogłowia ryb i pogorszenia warunków gospodarki rybackiej (Herbert i Richards 1963).

Wydobywanie piasku w rejonie zimowania ryb powoduje ich niepokojenie a nawet może doprowadzić do opuszczenia przez nie zimowisk, co przyczynia się do ich zwiększonej śmiertelności. W specyficznych warunkach atmosferycznych, to jest przy wysokiej temperaturze wody i niskiej zawartości rozpuszczonego w niej tlenu, wydobywanie kruszywa w miejscach z nagromadzonymi grubymi warstwami organicznych osadów dennych, prowadzić może do gwałtownego wyczerpywania tlenu w wodzie i powstawania przyduchy. W efekcie następuje śnięcie ryb, które w szczególnie niekorzystnych warunkach przybierać może masowy charakter - tak jak miało to miejsce w 1986 roku w Zbiorniku Włocławskim (Wiśniewolski 2000a).

Szkodliwe dla ichtiofauny jest również składowanie wydobywanego surowca w strefie brzegowej rzeki. Na skutek tego zasypywane są bowiem połączenia z bocznymi odnogami i starorzeczami a bywa i tak, że środowiska te bywają całkowicie niszczone (Wiśniewolski 1998). Zubaża to różnorodność siedliskową niezbędną dla zachowania gatunkowego bogactwa zespołów ryb, w tym gatunków objętych całkowitą ochroną.



"Czynniki sprzyjające i szkodliwe dla rozwoju i utrzymania populacji ryb w wodach płynących"
Doc. dr hab. Wiesław Wiśniewolski